Mια ημερίδα... με μέλλον

Submitted by nikosal on Fri, 08/02/2019 - 09:20

Το άρθρο - ανταπόκριση του Γιώργου Κατσαβού από την ημερίδα για την εφ1 που διοργάνωσαν στα Ιωάννινα η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη και η Λέσχη Φανταστικού Ιωαννίνων, δημοσιεύθηκε στο περ. Big Bang, τ. 6 (1998)

~~~

Τελικά συμβαίνουν ακόμα γεγονότα που καταφέρνουν να μας εκπλήσσουν σ' αυτόν τον τόπο, όπως για παράδειγμα μια ιερά μονή να είναι χορηγός εκδηλώσεων για την επιστημονική φαντασία! Πώς είπαμε; Εφ αλά ελληνικά; Μα γι' αυτό ακριβώς πρόκειται! Η ιερά μονή Τσούκας χορηγός σε διήμερες εκδηλώσεις για την ελληνική εφ στα Ιωάννινα σε άριστη συνεργασία με τη Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων και τη Λέσχη Φανταστικού Ιωαννίνων. Μην ξεχνάτε ότι η Αναγέννηση στην Ιταλία δεν ξεκίνησε απ' τη Ρώμη, αλλά από μεγάλες, πλούσιες επαρχιακές πόλεις!

Στα Γιάννενα κατέφθασαν για τις εκδηλώσεις από όλη την Ελλάδα όχι μόνον οι ομιλητές, αλλά και οι οπαδοί του είδους. Αναφέρουμε ενδεικτικά για να πάρετε μια ιδέα:

Δόμνα Παστουρματζή, Γιώργος Παπαδόπουλος από Θεσσαλονίκη. Γιώργος Παυλίδης από Δράμα. Αλεξία Αθανασίου από Κέρκυρα. Κυριάκος Κάσσης και Γιώργος Μπούρας από Καλαμάτα. Χρήστος Λάζος, Μάκης Πανώριος, Γιώργος Κατσαβός, Δημήτρης Βανέλλης, Μαρία Πολενάκη, Κίρα Σίνου, Χριστόδουλος Λιθαρής, Σπύρος Βρετός, Γιώργος Περιφάνης, Στράτος Καραριστείδης από Αθήνα -και άλλοι που (συγγνώμη!) δεν έμαθα το όνομά τους.

Όποιος χρειάζεται και τους διακριτικούς τίτλους των παραπάνω για να τους αναγνωρίσει δεν είναι «δικός μας», είναι «ξένος σε ξένη χώρα»!

Οικοδεσπότες εξαιρετικοί:

- η διευθύντρια της Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής Ββλιοθήκης κα Καίτη Τζάνου,

- ο πρόεδρος της Λέσχης Φανταστικού Ιωαννίνων κ. Νίκος Θεοδώρου,

- ο αντιπρόεδρος κ. Νίκος Αλμπανόπουλος,

- το προσωπικό της Βιβλιοθήκης,

- τα μέλη της Λέσχης Φανταστικού Ιωαννίνων.

Παρουσία διακριτική ο πατέρας Φιλόθεος, εκπρόσωπος της χορηγού μονής Τσούκας.

Το χρονικό του διημέρου:

Σάββατο 31 Οκτωβρίου 1998

Στο φιλόξενο περιβάλλον του αναγνωστήριου της βιβλιοθήκης, αφού περιηγηθήκαμε την αξιολογότατη έκθεση έντυπου υλικού από τα αρχεία των κυρίων Νίκου Θεοδώρου και Χρήστου Λάζου, έγινε και η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου Βιβλιογραφία ελληνικής επιστημονικής φαντασίας των συγγραφέων Νίκου Θεοδώρου - Χρήστου Λάζου - και όχι μόνον. Η βραδιά είχε κι εκπλήξεις!

Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά.

Η διευθύντρια της Ζ.Β.Ι. κα Καίτη Τζάνου προλόγισε την έκθεση, καλωσόρισε τους προσκεκλημένους και παριστάμενους και μας έδωσε ένα σύντομο ιστορικό των δραστηριοτήτων της. Η Ζ.Β.Ι. διαθέτει χειρόγραφα και παλαιότυπα, βιβλία, περιοδικά, δίσκους βινυλίου, CD-ROM, σύνδεση με Internet και κάνει εκδόσεις. Έχει δανειστικό τμήμα που αριθμεί σήμερα 13.000 μέλη και κινητή βιβλιοθήκη που δανείζει και οργανώνει εκθέσεις βιβλίου σε σχολεία όλων των νομών της Ηπείρου. Ανταπόκριση της Πολιτείας στις δραστηριότητες αυτές; Από 9 οργανικές θέσεις καλύπτονται μόνο οι 2! Προϋπολογισμός; Μόλις 12 εκατομμύρια δραχμές το χρόνο!! Τι θλιβερή έλλειψη πρωτοτυπίας σ' αυτή τη χώρα!

Στη συνέχεια ο κ. Ν. Θεοδώρου, αφού μας καλωσόρισε, παρουσίασε την έκθεση και το βιβλίο ευχαριστώντας όλους εκείνους που τον βοήθησαν και στα δύο.

Τελευταίος πήρε το λόγο ο κ. Χρ. Λάζος, ο οποίος μετά την παρουσίαση της έκθεσης και του βιβλίου μας έδωσε και τις εκπλήξεις. Η πρώτη αφορούσε τα κέρδη από την πώληση του βιβλίου που οι δύο συγγραφείς παραχώρησαν ολοκληρωτικά στη Ζ.Β.Ι. και η δεύτερη την παρουσίαση του κ. Γιώργου Παπαδόπουλου, χειρουργού - αγγειολόγου - συγγραφέα στο χώρο μας με το ψευδώνυμο Graham Still. O κ. Παπαδόπουλος μας ανακοίνωσε λοιπόν την απόφασή του: Θεσμοθετεί ετήσιο βραβείο εφ αξίας 500.000 δρχ που το ονομάζει Graham Still, εξηγώντας ότι Graham Still = σύνδρομο στένωσης πνευμονικής αρτηρίας (δηλαδή πάθηση κι όχι ονοματεπώνυμο), για συγγραφείς που κατάγονται από Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη. Το βραβείο θα απονέμεται όσο ζει. Τα χειροκροτήματα που συνόδεψαν την ανακοίνωση ακολούθησαν τα πρώτα ψιθυρίσματα μεταξύ των ακροατών: γιατί η θεσμοθέτηση να είναι τοπικιστική κι όχι πανελλήνια; δεν είμαστε και πολλοί στο χώρο, αν χωριστούμε κιόλας δεν θα γνωριστούμε ποτέ μεταξύ μας.

Προσπαθώντας να αποφύγουμε την παγίδα να χαλάσουμε τη βραδιά με μαύρες σκέψεις και προβληματισμούς μπλεχτήκαμε με τους παριστάμενους και χαρήκαμε για δεύτερη φορά τα εκθέματα.

Το αποκορύφωμα της ζεστής φιλοξενίας των διοργανωτών ήταν το δείπνο που πρόσφεραν στους συνεργάτες που κόπιασαν για την οργάνωση της έκθεσης και της ημερίδας, στους ομιλητές και στους ένθερμους οπαδούς που έφτασαν στα Γιάννενα από όλη την Ελλάδα. Τι να πούμε για την επιλογή του καταπληκτικού τουριστικού περίπτερου «στα ψηλά» της πόλης, για το τζάκι που ζέσταινε τα κορμιά και τη «Ζίτσα» που ζέσταινε τις καρδιές, για τη χαρά μας για την πρώτη αυτή εκδήλωση, για τα τσουγκρίσματα και τις ευχές και τις ευχαριστίες που έπεφταν βροχή.

«Και στην πρώτη πανελλήνια ημερίδα ελληνικής επιστημονικής φαντασίας» ήταν η κυριότερη ευχή που έκλεισε την υπέροχη αυτή βραδιά.

Κυριακή - 1 Νοεμβρίου 1998

Την Κυριακή, ένα ηλιόλουστο πρωινό στα Γιάννενα, ξεκίνησε η 1η Ημερίδα ελληνικής επιστημονικής φαντασίας στο Καμπέρειο Πνευματικό Ίδρυμα.

Πρώτο καλωσόρισμα από την γλυκυτάτη και εξαιρετικά ακούραστη κα Καίτη Τζάνου (μήπως είναι εξωγήινη;), τη διευθύντρια της Ζ.Β.Ι., δεύτερο από τον ευγενέστατο κο Αλμπανόπουλο, τον αντιπρόεδρο της Λέσχης Φανταστικού Ιωαννίνων που ήταν ο εκπρόσωπος της Λέσχης στο Προεδρείο της Ημερίδας.

Μας διαβιβάστηκαν χαιρετίσματα από τη Λάρισα, από τους Φανταστικούς Αργοναύτες, το Big Bang, ενώ ο κ. Σπύρος Βρετός μας έδωσε τους χαιρετισμούς του περιοδικού *[an] και ο κ. Χριστόδουλος Λιθαρής του Απαγορευμένου Πλανήτη. Ο υπογράφων μετέφερε τις ευχές και τους χαιρετισμούς της Αθηναϊκής Λέσχης Επιστημονικής Φαντασίας.

Πρώτος ομιλητής ο κ. Φαίδων Κυρίμης, ψυχίατρος, μέλος του Δ.Σ. της Λ.Φ.Ι. και θέμα του «Η φαντασία ως παράγοντας προόδου της ανθρωπότητας - Από τη φαντασία στην επιστημονική φαντασία». Μας εξήγησε με σαφήνεια πώς έγινε το βήμα από τη δημιουργική φαντασία στην εφ και μετά την καλή και κακή χρήση των εφευρέσεων και ανακαλύψεων των επιστημόνων καθώς και τις προειδοποιήσεις τους για την κακή χρήση μηχανών και συσκευών του μέλλοντος. Χειροκροτήθηκε θερμά.

Δεύτερη ομιλήτρια η κα Μαρία Πολενάκη, συγγραφέας και θέμα της «Θεός και ηλεκτρονική επιστήμη». Μας άφησε άφωνους με τις συγκρίσεις και τους συσχετισμούς που ανέπτυξε. Τι είναι κόσμος; Η αποκωδικοποίηση βιντεοταινίας του μεγάλου video = Θεός! Τι είναι ηλεκτρονική τεχνολογία; Απομίμηση του ματιού του Θεού! Και όχι μόνον. Ο άνθρωπος εξαρτάται από το Θεό κι όλη του η προσπάθεια είναι ανταγωνιστική προς το Θεό κι ακόμα η ηθική μας είναι εξαρτώμενη απ' την ντροπή μας και η Δευτέρα Παρουσία δεν είναι τίποτα άλλο από μια πλανητική ολογραφία όλων των προγόνων μας όπου οι επιζώντες θα ψάχνουν τους δικούς τους! Χειροκροτήθηκε από όσους πρόλαβαν να συνέλθουν από το σοκ πριν κατέβει από το βήμα!

Τρίτος ομιλητής ο κ. Χρήστος Λάζος, συγγραφέας - ιστορικός και θέμα του η «Ανύψωση αεροστάτου στα Γιάννενα το 1803 και μια επιστημονική-φιλολογική συζήτηση για τα ταξίδια στους άλλους πλανήτες». Παραστατικότατη η εξιστόρηση της πρώτης προσπάθειας ανύψωσης αερόστατου την άνοιξη του 1803 στο σημερινό αεροδρόμιο Ιωαννίνων από τον Ιωάννη Παχώμη, μηχανικό ή κατ' άλλους γιατρό, που δυστυχώς απέτυχε επειδή οι βοηθοί του έβαλαν κατά λάθος φωτιά στο μπαλόνι και το έκαψαν. Γέλια ξέσπασαν στο ακροατήριο στη χιουμοριστική παρουσίαση των πικρόχολων και ειρωνικών σχολίων της εποχής για την αποτυχία του εγχειρήματος. Ο κ. Λάζος δεν έχασε το ταλέντο του να μαγεύει το ακροατήριό του. Το δεύτερο μέρος της ομιλίας ήταν μια ενδιαφέρουσα ιστορική αναδρομή στις πτήσεις, απλές και διαστημικές. Για τις δυο ομάδες Ελλήνων που πίστευαν ή όχι σ' αυτές. Για τα επιχειρήματά τους και τα ερωτηματικά τους (όπως πχ. θα βρούμε τον παράδεισο;) και τους προβληματισμούς τους. Χειροκροτήθηκε ιδιαίτερα ζωηρά.

Τέταρτος ομιλητής ο κ. Κυριάκος Κάσσης, ποιητής, ζωγράφος, ερευνητής και ιστορικός και θέμα του «Εκδόσεις ελληνικής εφ σε λαϊκά έντυπα παραλογοτεχνίας και κόμικς». Κάνοντας την αρχή στα πιο ειδικά θέματα της ημερίδας, μας έδωσε μια άκρως ενδιαφέρουσα αναλυτική χρονική παρουσίαση ξεκινώντας από τις πρώτες εμφανίσεις κειμένων εφ στα ελληνικά που ήταν μεταφράσεις του Wells και άλλων ενώ οριοθέτησε την αρχή της ελληνικής εφ στο 1926 με το βιβλίο του Δημοσθένη Βουτυρά. Από τα περιοδικά αναφέρθηκαν:

1935: Μάσκα, πρώτη περίοδος.

1936-1940: Μάσκα, δεύτερη περίοδος.

1945: Ελληνόπουλο

1947: Σινεάκ

Ο ομιλητής προχώρησε στη συνέχεια και στη μεταπολεμική περίοδο που έχουμε πλέον διηγήματα και νουβέλες σε περιοδικά. Χειροκροτήθηκε θερμά.

Το πρώτο μέρος της ημερίδας έκλεισε ο πέμπτος ομιλητής κος Μάκης Πανώριος, συγγραφέας - ιστορικός - κριτικός - ανθολόγος και θέμα του ήταν «30 χρόνια ελληνικής επιστημονικής φαντασίας». Συνηθισμένος να μιλά σε ακροατήριο ο κ. Πανώριος λιτός, σαφής και καυστικός, έδωσε πρώτα τον ορισμό της εφ σαν λογοτεχνία που δεν θα μπορούσε να γραφτεί αν δεν περιείχε στοιχεία επιστήμης και φανταστικού, δηλαδή στοιχεία της βιομηχανικής επανάστασης. Μάς ανέπτυξε με ζωντάνια την άποψή του για τους κύριους λόγους που εμπόδισαν την ανάπτυξη της λογοτεχνίας αυτής στη χώρα μας:

- την καταστροφή της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας

- την τουρκοκρατία

- την επανάσταση του '21

- τους παγκόσμιους πολέμους

- την προσφυγιά

- τον εμφύλιο

Επιπλέον, τόνισε, η έλλειψη βιομηχανίας, οι μιμήσεις και οι αντιγραφές ξένων συγγραφέων αποτελούν κατά την άποψή του τις αιτίες που οι περισσότερες προσπάθειες των Ελλήνων συγγραφέων καταλήγουν σε αποτυχία. Για να μη μας μαυρίσει τελείως την ψυχή η απογοήτευση και για να μας δώσει κάποιες σπίθες αισιοδοξίας, αναφέρθηκε σε ορισμένους συγγραφείς και βιβλία ή διηγήματά τους που θεωρεί αξιόλογα, όπως για παράδειγμα τον Ρένο Αποστολίδη και τον «Γρασαδόρο» του το 1960. Καταχειροκροτήθηκε παρατεταμένα.

Μετά το τέλος του πρώτου μέρους τέθηκαν μερικά ερωτήματα από τους ακροατές στον κ. Κυρίμη, στην κα Πολενάκη και στον κ. Λάζο, ο οποίος βρήκε την ευκαιρία και μας διάβασε ποίημα του Βηλαρά, μια καταπληκτική, παραστατική και γεμάτη χιούμορ έμμετρη περιγραφή του αποτυχημένου εγχειρήματος του Παχώμη.

Στο διάλειμμα, σε πρώτο πλάνο η φιλοξενία των διοργανωτών. Καφές, αναψυκτικά και νοστιμότατα κουλουράκια και βουτήματα. Ομάδες που συζητούσαν και σχολίαζαν, μια ήρεμη κι ευτυχισμένη παρέα με ένα και μοναδικό μειονέκτημα: Μικρή (60-70 περίπου άτομα όταν προσήλθαν και οι αγουροξυπνημένοι). Οι αφίσες της έκθεσης και της ημερίδας καταπληκτικές και κολλημένες παντού στα Γιάννενα, διαπιστωμένο αυτό. Άγνωστοι οι λόγοι που δεν τράβηξαν το ενδιαφέρον του κοινού. Η μικρή προσέλευση ακροατών ήταν το μοναδικό δυσάρεστο σ' αυτό το υπέροχο διήμερο ταξίδι στη φαντασία.

Πρώτη ομιλήτρια στο δεύτερο μέρος η κα Κίρα Σίνου, συγγραφέας - μεταφράστρια. Θέμα της «Η νεανική λογοτεχνία της εφ». Μας έδωσε έναν άλλο ορισμό της εφ, σαν την προσμονή ή προεξόφληση επιστημονικών επιτευγμάτων. Μάς έκανε μια αναλυτική παρουσίαση Ελλήνων συγγραφέων εφ για παιδιά επισημαίνοντας ότι το κυρίαρχο θέμα είναι τα διαστημικά ταξίδια. Λίγοι έγραψαν για ρομπότ, ακόμα λιγότεροι για ταξίδια στο χρόνο κι ελάχιστα βιβλία υπάρχουν με διαφορετική θεματολογία. Χειροκροτήθηκε θερμά, ήταν γλυκυτάτη και το ύφος της θύμιζε έντονα την γιαγιά που όλοι ονειρευόμαστε να διηγείται παραμύθια στα εγγόνια της.

Δεύτερη ομιλήτρια η κα Δόμνα Παστουρματζή, επίκουρη καθηγήτρια ΑΠΘ. Θέμα της «Η σχέση μηχανής και ανθρώπου στην ελληνική επιστημονική φαντασία». Μας ανέπτυξε διεξοδικά την θετική και αρνητική στάση των ανθρώπων για τις μηχανές - ρομπότ. Το φρανκενσταϊνικό σύνδρομο διακατέχει τους αρνητές ή απαισιόδοξους για τη σχέση ανθρώπου / μηχανής, ενώ η αισιόδοξη στάση βλέπει τη μηχανή σαν βοηθό / δούλο. Μας ανέλυσε τα ακόλουθα τρία βιβλία της ελληνικής εφ: Ο εχθρικός πλανήτης του Φρέντυ Γερμανού, Τα ρομπότ μια μέρα του Μάκη Πανώριου και Η μηχανή του κατεστημένου του Ευαγγελίδη, στα οποία είναι διάχυτη η αγωνία των συγγραφέων για την μελλοντική επικράτηση των μηχανών. Αντίθετα, όπως μας ανέλυσε, το βιβλίο του Ανδρέα Ντούπα Μεταλλικός γιος αντικατοπτρίζει τη θετική στάση, θέτοντας όρια μεταξύ ανθρώπου και ρομπότ. Δεν αποφεύγει όμως την παγίδα θεοποίησης των μηχανών όπως και του ανθρώπου. Καταχειροκροτήθηκε.

Τρίτος ομιλητής ο κ. Νίκος Θεοδώρου, πολιτικός μηχανικός, ερευνητής, πρόεδρος της Λ.Φ.Ι., και θέμα του «Τα ελληνικά περιοδικά της επιστημονικής φαντασίας» με ταυτόχρονη παρουσίαση διαφανειών. Μια άριστη χρονολογική παρουσίαση περιοδικών που δημοσίευσαν και διηγήματα Ελλήνων συγγραφέων. Εκπληκτικό το γεγονός της παντελούς ανυπαρξίας περιοδικών μεταξύ 1979 και 1986. Είδαμε σε διαφάνειες εξώφυλλα των ελληνικών περιοδικών εφ με τη χρονική σειρά της εμφάνισης του κάθε περιοδικού στο χώρο. Χειροκροτήθηκε θερμά.

Τέταρτος ομιλητής ο υπογράφων, αρχιτέκτονας και θέμα του «Ο ελληνικός κινηματογράφος του φανταστικού». Εξήγησα τους λόγους για την ανυπαρξία του ελληνικού κινηματογράφου εφ και ήταν σχεδόν οι ίδιοι με κείνους που επικαλέστηκε ο κ. Μάκης Πανώριος για τη λογοτεχνία. Φυσικά επεκτάθηκα στον φανταστικό κινηματογράφο και παρουσίασα μια χρονολογική καταλογογράφηση των ταινιών του φανταστικού και των λίγων εφ, βάζοντας την αρχή της εμφάνισης του είδους στο 1960, σχολιάζοντας με χιούμορ τους ιδιαίτερα ελληνικούς τίτλους. Χειροκροτήθηκα θερμά από το έκπληκτο ακροατήριο (και το ευχαριστώ γι αυτό).

Πέμπτος και τελευταίος ομιλητής ο κος Δημήτρης Βανέλλης, συγγραφέας, σεναριογράφος κόμικς, βιβλιοθηκονόμος. Θέμα του  «Έλληνες σχεδιαστές κόμικς επιστημονικής φαντασίας». Με τη σύγχρονη προβολή 35 σλάιντς μάς έδωσε μια αναλυτική χρονική παρουσίαση των ελληνικών κόμικς και των εμβόλιμων ξένων. Είδαμε σκίτσα καταπληκτικά, λυπηθήκαμε που τα γερά μολύβια μεταπήδησαν στο χώρο της διαφήμισης, αφού το κοινό των κόμικς είναι τόσο περιορισμένο ενώ αντίθετα τα ταλέντα πολλά! Ήταν μια εντυπωσιακή παρουσίαση, που πρέπει να γίνει οπωσδήποτε και στην Αθήνα, μ' έναν καλύτερο προτζέκτορα. Χειροκροτήθηκε θερμά.

Μετά τη λήξη της ημερίδας έδρασε και πάλι η φοβερή φιλοξενία των διοργανωτών κι ακολούθησε τσιμπούσι μεζέδων με όσους παρέμειναν στα Γιάννενα μια και πολλοί ομιλητές αναχώρησαν αμέσως μετά τη λήξη της ημερίδας.

Μην ξεχάσουμε την παρουσίαση του βιβλίου του Κυριάκου Κάσση, έναν αξιολογότατο κατάλογο με τίτλο Ελληνική παραλογοτεχνία και κόμικς που φυσικά αγοράσαμε. Να τονίσουμε μάλιστα ότι το αξιόλογο βιβλίο των Θεοδώρου - Λάζου δεν περιέχει τα ίδια θέματα. Θα έλεγα ότι το ένα συμπληρώνει το άλλο.

Φύγαμε από τα Γιάννενα με τις καλύτερες εντυπώσεις τόσο από την πρώτη αυτή διοργάνωση στο χώρο της ελληνικής εφ όσο και από τη φιλοξενία, την ευγένεια και την υπευθυνότητα των ακούραστων διοργανωτών. Είθε να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση.

Αντε και στην Αθήνα, παιδιά!

  • 1. Τα πρακτικά της εκδόθηκαν στα Ιωάννινα το επόμενο έτος (1999). Περισσότερα, εδώ: https://wiki.redworlds.gr/praktika-imeridas
Species of articles