Οι χαμένοι κόσμοι του Στάνλεϊ Κιούμπρικ

Submitted by nikosal on Fri, 08/09/2019 - 08:43

Η ανταπόκριση του Σπύρου Βρετού από τη μεγάλη έκθεση για τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ στο Martin-Gropius-Bau δημοσιεύθηκε στο περιοδικό 9 (τ. 244, 16 Μαρτίου 20051).

~~~

Προλαβαίνετε! Όλοι εσείς οι κολλημένοι µε τον Κιούμπρικ (για την ακρίβεια Κούμπρικ, όπως ξέρετε καλά -αφού είστε κολλημένοι...) έχετε ακόμη μερικές μέρες µέχρι τις 11 Απριλίου 2005, οπότε τελειώνει η έκθεση για το μεγάλο σκηνοθέτη την οποία φιλοξενεί το Martin-Gropius-Bau στο Βερολίνο.

Στις 11 αίθουσες παρουσιάζονται 20 ενότητες: οι πρώτες φωτογραφίες, τα μικρού και μεσαίου μήκους φιλμ, οι ταινίες µεγάλου μήκους, τα ανεκπλήρωτα projects καθώς και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα «αφιερώματα» για τις προχωρημένες τεχνικές που κατά καιρούς χρησιμοποίησε.

Ο Κιούμπρικ ήταν λεπτολόγος, σχεδόν ψυχαναγκαστικός. Αφιέρωνε πάρα πολύ χρόνο πριν από κάθε ταινία, ερευνώντας το σενάριο, την αισθητική, τα σκηνικά, τα κοστούμια, τα εφέ, τους φυσικούς χώρους, τις γωνίες λήψης. Οι επιμελητές της έκθεσης παρουσιάζουν αυτή την τελειομανία του µε ενδιαφέροντα τρόπο, εκθέτοντας χειρόγραφες σημειώσεις, σενάρια µε σχόλια στο περιθώριο, προσχέδια, πολαρόιντ µε ιδιόχειρες παρατηρήσεις.

Οι επισκέπτες μπορούν να δουν αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν στις ταινίες και να παρακολουθήσουν αποσπάσματά τους σε monitors. Σε µια µικρή αίθουσα προβάλλεται (εναλλάξ στα γερμανικά και τα αγγλικά) ένα ηµίωρο φιλμάκι σχετικά µε τον τρόπο που χρησιμοποιούσε ο Κιούµπρικ τη μουσική.

Νέες τεχνικές στο «2001»

Ο σκηνοθέτης ήταν πρωτοπόρος στη χρήση νέων τεχνικών· στο 2001, η οδύσσεια του διαστήματος αντί για το κλασικό back projection (προβολή του background σε οθόνη πίσω από τους ηθοποιούς), εισήγαγε τη μέθοδο του front projection µε τη χρήση καθρέφτη και δύο µηχανών λήψης. Στην αίθουσα που είναι αφιερωμένη σε αυτή την τεχνική, οι επισκέπτες μπορούν όχι µόνο να τη δουν στην εφαρμογή της, αλλά και να παρακολουθήσουν τον εαυτό τους να περιδιαβάζουν σε σκηνικό αφρικανικής σαβάνας παρόμοιο µε εκείνο που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία.

Κεριά στο «Barry Lindon»

Στην ταινία Μπάρι Λίντον, ο Κιούμπρικ ήταν ο πρώτος που τόλμησε να γυρίσει όλες τις σκηνές εσωτερικού χώρου χρησιμοποιώντας κεριά σαν την μοναδική πηγή φωτισμού, ώστε να αναπαραστήσει µε τον πιο πειστικό τρόπο την εποχή κατά την οποία διαδραματίζεται η ταινία (µέσα του 18ου αιώνα).

Τελικά, χρειάστηκε «πατέντα» την οποία µπορεί να περιεργαστεί ο επισκέπτης: προσαρμόστηκε ένας νέος εξελιγμένος φακός σε μηχανή λήψης που δεχόταν φακό μικρότερου μεγέθους.

Χειροκίνητο hypertext

Τρεις ενότητες αφιερώνονται στις ταινίες τι οποίες δεν γύρισε ποτέ. Από το υλικό για την πρώτη ταινία, το περίφημο Napoleon Project, ξεχωρίζει µια αρχειοθήκη! Ο Κιούμπρικ είχε αποδελτιώσει, από εκατοντάδες βιβλία και άλλες πηγές, τη ζωή του Ναπολέοντα µέρα µε τη µέρα: τι ώρα σηκώθηκε, τι έφαγε, ποιους συνάντησε, τι καιρό είχε τότε κοκ. Είχε µάλιστα κωδικοποιήσει την κάθε καρτέλα χρωματικά -ένα χρώμα για κάθε σηµαντικό πρόσωπο στη ζωή του στρατηλάτη: πραγµατικό χειροκίνητο hypertext!

Η ταινία, που σχεδιαζόταν να έχει τρίωρη διάρκεια, εγκαταλείφθηκε το 1970: οι χρηματοδότες δεν ἠθελαν να ρισκάρουν...

Τον πρόλαβε ο… Σπίλμπεργκ

Η δεύτερη ταινία, The Aryan papers, που θᾳ αφορούσε την ιστορία µιας οικογένειας Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είχε προχωρήσει πολύ: υπήρχε τελικό σενάριο, ο σκηνοθέτης είχε επιλέξει χώρους, είχε διαλέξει ηθοποιούς για τους κύριους ρόλους, ήταν έτοιμη ακόµα και η γκαρνταρόμπα της πρωταγωνίστριας. Τελικά το πράγµα τσάκισε, γιατί ο Κιούμπρικ συνειδητοποίησε ότι η Λίστα του Σίντλερ του Σπίλμπεργκ θα έβγαινε στις αἴθουσες πρώτη. Κατόπιν αυτού, τα παράτησε,

Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα τουλάχιστον µε την επίσημη εκδοχή η οποία παρουσιάζεται στην έκθεση, ο Κιούμπρικ αποφάσισε να αναθέσει τη σκηνοθεσία της τρίτης ταινίας, του ΑΙ - Τεχνητή Νοημοσύνη, στον Σπίλμπεργκ και να κρατήσει για τον εαυτό του την παραγωγή. Δεδομένου ότι ο Στάνλεϊ είναι πέρα από την αστροπύλῃ, µας µένει µονάχα μαρτυρία της γυναίκας του, Κριστιάνε, που είναι και η εκτελέστρια της διαθήκης του. Εν πάση περιπτώσει, από τα πολυάριθμα προσχέδια που είχε παραγγείλει ο Κιούμπρικ στον Κρις Μπέικερ (το µόνο υλικό από την ταινία που παρουσιάζεται στην ἐκθεσπ) προκύπτει ότι ο Σπίλμπεργκ χρησιμοποίπσε το storyboard και ακολούθησε τις αισθητικές επιλογές του Κιούμπρικ. Το µόνο που φαίνεται ότι του ανήκε σε αυτή την ταινία ήταν ο µελοδραματισμός.

Ξενάγηση στην έκθεση

Η µεγαλύτερη αίθουσα αφιερώνεται, όπως ίσως ήταν φυσικό, στο 2001: η Οδύσσεια του Διαστήματος: Ο επισκέπτης µπορεί να περπατήσει µες στο δωμάτιο όπου βρίσκεται η μνήμη και η συνείδηση του κομπιούτερ ΗΑL-9000, να δει µια φορεσιά και µια μάσκα πιθηκάνθρωπου, τη διαστημική στολή και το κράνος του David Bowman και ένα σωρό άλλα props.

Το πιο πρωτότυπο µέρος αυτής της ενότητας είναι τα προσχέδια και οι µακέτες για τα εφέ αρκετών σκηνών απὀ την ταινία, τα οποία τελικά δεν επιλέχθηκαν: σε µια σειρά τέτοιων σχεδίων παρουσιάζονται οι κόσμοι πέρα από την αστροπύλη, σε µια άλλη αντί για µονόλιθο εµφανίζεται μαύρη πυραμίδα (ήταν και η αρχική ιδέα αλλά εγκαταλείφθηκε γιατί ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ και ο Άρθουρ Κλαρκ φοβήθηκαν ότι οι θεατές θα έκαναν λανθασμένους συνειρμούς µε την αρχαία Αίγυπτο). Αυτοί οι Xαμένοι κόσμοι του 2001 (όπως ο τίτλος του βιβλίου του Κλαρκ) είναι τα πιο γοητευτικά και ενδιαφέροντα εκθέματα.

Και για όσους δεν προλαβαίνουν να οργανώσουν ταξίδι στο Βερολίνο, κανένα πρόβλημα: η έκθεση θα µεταφερθεί εντός του έτους στη Ρώμη.

Πληροφορίες: Martin-Gropius-Bau, Niederkirchner-strasse 7, 10963 Berlin. Μετρό: U2, S1, S2, S25, στάση Potsdamer Platz. Τηλέφωνο: 00443025486-0. Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη - Δευτέρα 10.00-20.00. Τρίτη κλειστά. Είσοδος Α 6,00. Website: www.stanleykubrick.de2

  • 1. Το εξώφυλλο ήταν του Γιώργου Δημητρίου
  • 2. Η ιστοσελίδα της έκθεσης, με πλούσιο φωτογραφικό και άλλο υλικό, παραμένει ενεργή
Species of articles