Κριτική: «Πέρα από τα σιδερένια βουνά»

Submitted by nikosal on Sun, 06/11/2017 - 22:45

Τι αντιπροσωπεύουν τα «σιδερένια βουνά» του διηγήματος, ο αναγνώστης το καταλαβαίνει από τις πρώτες παραγράφους. Η ιστορία εξελίσσεται σε ένα generation ship, που μεταφέρει αποίκους σε αναζήτηση κατάλληλου πλανήτη. Για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής στη διάρκεια του μακρύτατου ταξιδιού, ορισμένοι νόμοι -αυστηροί στα δικά μας μάτια- τηρούνται απαρέγκλιτα και για όποιον τους παραβεί, όπως ο Τζόνι 13, η τιμωρία είναι σκληρή και αμετάκλητη.

Από τον καιρό του Orphans of the sky και του Non stop πολλά έργα, μυθιστορήματα, διηγήματα, εσχάτως και ταινίες, όπως το όμορφο WALL-E, διαδραματίζονται σε ένα generation ship. Ακόμα και το Wool (Σιλό, στα ελληνικά), το εμπορικά πετυχημένο μυθιστόρημα του Χιού Χάουι καταπιάνεται στην ουσία με το ίδιο θέμα. Απλώς τα generation ships με τους επιβάτες τους είναι σφηνωμένα στη Γη. Συνήθως το μοτίβο σε αυτά τα έργα είναι η ατομική και κοινωνική παρακμή των ταξιδιωτών, στην οποία συντελεί όχι μόνο το πέρασμα του χρόνου σε ένα περιορισμένο περιβάλλον, αλλά και η γνώση (για τις «μεσαίες» γενιές) ότι το δικό τους ταξίδι είναι άσκοπο: Δεν θα πατήσουν ποτέ πόδι στον πλανήτη προορισμού. Ή, ακόμα χειρότερα ίσως, η πλήρης απώλεια συνείδησης του πού βρίσκονται, γιατί ταξιδεύουν.

Αυτονόητο θεωρώ ότι κάθε νέο έργο για το θέμα πρέπει να φέρνει κάτι καινούργιο, αλλιώς ποιο λόγο ύπαρξης έχει; Βέβαια το «Πέρα από...» δημοσιεύθηκε πρώτη φορά το 1996, αλλά ήδη τότε, εξαιρώντας τα κινηματογραφικά έργα, είχαν δημοσιευθεί πολλά διηγήματα και μυθιστορήματα με generation ship στο επίκεντρο. Ο Μαστακούρης ξεκινά από το πιο συνηθισμένο κλισέ, την άγνοια των επιβατών για την κατάστασή τους και την τυφλή υπακοή στους κανόνες. Χωρίς καθυστέρηση, μαθαίνουμε ότι ο Τζόνι 13 δικάζεται επειδή παραβίασε ένα από τους βασικότερους, ζευγάρωμα και εγκυμοσύνη μέσα στο ίδιο «χωριό». Θα υποθέσουμε ότι η γενετική ανάμιξη επιτρέπεται μόνο μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικά χωριά ώστε να περιορίζονται τα φαινόμενα εκφυλισμού. Η ποινή για την παράβαση είναι δεδομένη, εξορία, που ουσιαστικά ισούται με θάνατο. Κανείς δεν μπορεί να επιβιώσει περιπλανώμενος έξω από τις κατοικημένες περιοχές.

Και συνεχίζει στο ίδιο μοτίβο ο συγγραφέας. Ο Τζόνι 13 θα περιπλανηθεί, θα του αποκαλυφθεί η πραγματική φύση του σύμπαντος-κόσμου του και μέσα από μια σειρά βολικές συμπτώσεις θα πάρει στα χέρια του τα ηνία της κατάστασης: Η αποκάλυψη θα γίνει την κατάλληλη στιγμή, η συνδρομή του για την επιβίωση του σκάφους είναι απαραίτητη, από εξόριστος αγρότης θα μεταβληθεί σε κυβερνήτη του σκάφους, χάρη και σε μια «χρήσιμη» τεχνολογία ανάνηψης του εγκεφάλου... Ήδη από το ξεκίνημα η αφήγηση είναι βιαστική, αδυνατώντας να κάνει τον αναγνώστη συμμέτοχο και συμπάσχοντα, αλλά ιδιαιτέρως από τη μέση και μετά βυθίζεται διαρκώς σε μια παράθεση γεγονότων και νέων στοιχείων.

Τα generation ship έργα έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία, αλλά χρειάζονται πλέον νέες αφηγηματικές ιδέες και τρόπους για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Το «Πέρα από...» δεν τα καταφέρνει σε αυτό τον τομέα.

Το διήγημα του Μαστακούρη δημοσιεύθηκε πρώτη φορά το 1996, στον τ. 48 της ανθολογίας εφ στις εκδόσεις Ωρόρα. Αναδημοσιεύθηκε στο «9», τ. 34, το 2001.

Αξιολόγηση: