Η ελληνική εφ

Submitted by nikosal on Thu, 11/22/2018 - 09:02

Η εμπεριστατωμένη έρευνα μας πληροφορεί ότι η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας ξεκινά το 1929, με το βιβλίο Από τη Γη στον Άρη του Δημοσθένη Βουτυρά. Έργο που κινείται ανάμεσα στη σάτιρα και την ηθογραφία, μας διηγείται την άφιξη πέντε Ελλήνων στον Άρη, με αεροπλάνο! Εκεί συναντούν τεράστιες πολιτείες στις οποίες κατοικούν ζώα, με τα οποία συνομιλούν στα ελληνικά, και μάλιστα στη δημοτική γλώσσα. Τα ζώα ζουν σε τέλεια αρμονία μεταξύ τους, αρχίζουν όμως να αλληλοσπαράσσονται μόλις φθάνουν στη Γη. Ο συγγραφέας μας παρουσιάζει μια τέλεια ουτοπική κοινωνία, συμπεραίνοντας ταυτόχρονα ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί στη Γη των ανθρώπων.

Και πριν το 1929, το σκότος; Πάμε με την χρονομηχανή μας λίγο πίσω για να το διαπιστώσουμε. Άσχετα με τα δεινά της ελληνικής ιστορίας, αυτός ο τόπος που έβγαλε τόσους θεούς και τέρατα, δεν μπορεί να άφησε την φαντασία των κατοίκων της τόσο στείρα. Συναντάμε σίγουρα γόνιμα ψήγματα μέσα στους αιώνες. Υπάρχει για παράδειγμα το έργο του Στέφανου Δημητριάδη, Απανθίσματα από το 1797. Το διήγημα του Ανδρέα Λασκαράτου Ταξίδι στον Πλανήτη Δία (από το έργο Ιστορία Ενός Γαϊδάρου) το 1887, και αυτό του Μανώλη Κανέλλη Η Γυναίκα με τα Παρθένα Μάτια (από το έργο Κατακάθια) το 1924.

Κι άλλο πίσω. Το κλασσικό παράδειγμα που είναι στα χείλη όλων, τα δύο έργα του Λουκιανού του Σαμοσατέως, γραμμένα το 170 μετά Χριστόν, Αληθής Ιστορία και Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος.

Το Αληθής Ιστορία είναι το πρώτο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας παγκοσμίως, άποψη αποδεκτή από όλους τους ιστορικούς της λογοτεχνίας. Μας εξιστορεί το ταξίδι του Λουκιανού στη Σελήνη όπου συναντάει πλήθος κοινωνιών και φυλών που αντιμάχονται η μία την άλλη. Με κριτικό πνεύμα, ο συγγραφέας σχολιάζει και καυτηριάζει θέματα της εποχής του. Στο Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος, σε ένα δεύτερο ταξίδι στη Σελήνη, όπου φτάνει κουβαλώντας όλες τις προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες της εποχής του, αρχίζει να τις απορρίπτει σταδιακά μία-μία, με το έξοχο καυστικό του ύφος. «Ο Λουκιανός δεν δημιουργεί απλώς άλλη μια ουτοπική κοινωνία, σύμφωνη με τις απόψεις του. Απορρίπτει τις ουτοπικές απόψεις των συγχρόνων του, με την δική του αντι-ουτοπική θέαση μιας κοινωνίας σε παρακμή. Πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα όραμα, αυτό του νέου κόσμου που ήδη ζημωνόταν από τη μαγιά του Ελληνισμού, που κατέρρεε μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση».1

Όταν ένας από τους σύγχρονους μεγάλους της εφ, ο Ray Bradbury (Fahrenait 451) λέει σήμερα ότι «η επιστημονική φαντασία είναι ένας τρόπος ώστε να παριστάνεις πως γράφεις για το μέλλον, την ώρα που στην πραγματικότητα επιτίθεσαι στο πρόσφατο παρελθόν και το παρόν», ο Λουκιανός αποδεικνύει ότι από πάντα ήταν έτσι.

Αν τολμήσουμε να σπρώξουμε την χρονομηχανή μας ακόμα πιο πίσω, στοιχεία εφ εντοπίζονται και σε πολλά άλλα κείμενα. Οδύσσεια, Αργοναυτικά (του Απολλώνιου του Ρόδιου), Ινδικά (του Κτησία του Κνίδιου), Τα Υπέρ Θούλην Άπιστα (του Αντώνιου Διογένη), το περίεργο, συνοπτικό κείμενο του Πλούταρχου Περί του Εμφαινομένου Προσώπου τω Κύκλω της Σελήνης (από τα Ηθικά).

Επιστρέφοντας στο 1929, και στην εποχή του Δημοσθένη Βουτυρά, τονίζουμε ότι στην αντίστοιχη ξενόγλωσση λογοτεχνία παρουσιάζονται, από τις αρχές του αιώνα, έργα πολύ πιο σημαντικά. Έτσι, χαρακτηριστικό γνώρισμα της περιόδου που ακολουθεί στην Ελλάδα, είναι συγγραφείς που μιμούνται τους ξένους, γράφοντας συχνά και με ξενόγλωσσα ονόματα, εκδίδοντας τα πονήματα τους σε λαϊκές εκδόσεις βιβλίων εφ, και αντίστοιχες λαϊκές περιοδικές εκδόσεις. Στα κείμενα τους εμφανίζονται αόρατοι άνθρωποι, βρικόλακες, χαλύβδινα ρομπότ και άλλα παρόμοια χαρακτηριστικά στοιχεία. Είναι μια περίοδος που τραβάει ως το 1960, το γνώρισμα της οποίας ευτυχώς ή δυστυχώς δεν πρόκειται να επαναληφθεί.

Στο επόμενο τεύχος2 το ταξίδι στην ελληνική επιστημονική φαντασία συνεχίζεται. Νέοι άνθρωποι με όνειρα και φαντασία που υπηρετούν το είδος, ζουν και κινούνται ανάμεσα μας.

  • 1. Αυτό το κείμενο δεν θα μπορούσε να διεκπεραιωθεί χωρίς τη συμβολή της έκδοσης «Βιβλιογραφία Ελληνικής Επιστημονικής Φαντασίας» των Νίκου Χρ. Θεοδώρου και Χρήστου Δ. Λάζου.
  • 2. Το άρθρο του Ντίνου Χατζηγιώργη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Αν» της Χαλκίδας (μηνιαία free press έκδοση, τ. 21, Σεπτέμβριος 2010)
Species of articles