Ελληνική εφ: μια κάποια καταξίωση!

Submitted by nikosal on Wed, 01/23/2019 - 15:57

Το άρθρο του Ντίνου Χατζηγιώργη που ακολουθεί δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Αν» της Χαλκίδας (μηνιαία free press έκδοση, τ. 22, Οκτώβριος 2010)

~~~

Η εποχή που ξεκινάει το 1970 και συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας, μπορεί να χαρακτηριστεί ως η σύγχρονη περίοδος της ελληνικής λογοτεχνίας της Επιστημονικής Φαντασίας1. Μέχρι το 1990 δε, σηματοδοτείται ως η χρυσή εποχή του φανταστικού, καθώς για είκοσι συνεχόμενα έτη ανθίζει το είδος, με την εμφάνιση νέων Ελλήνων συγγραφέων, όπως ο Διαμαντής Φλωράκης (Επιστροφή στο μέλλον, Τα πανοτρόνια και οι αναρχικοί του απόλυτου), ο Γιώργος Μαρζέλος (Για να μη σταματήσει ο χρόνος), ο Μάκης Πανώριος (Η αυτοκρατορία της μηχανής), η Κίρα Σίνου (Στη χώρα των μαμούθ, Το μεγάλο πείραμα) και πολλοί άλλοι.

Στην διάδοση και αποδοχή του φανταστικού συνδράμει ο ειδικός περιοδικός τύπος (Αινίγματα του Σύμπαντος, Ανδρομέδα, Αναλόγιο, Nova), ενώ διηγήματα φιλοξενούνται στις σελίδες των Pixel, Πληροφορική και κομπιούτερ, Γυναίκα, Επίκαιρα, Σκέψη και Τέχνη, Cine 7, Μουσική, καθώς και σε εφημερίδες όπως Τα Νέα, Το Βήμα και η Καθημερινή.

Σε αντίθεση με τις παλαιότερες εποχές, όπου υπήρχε μια προσκόλληση στις διαπλανητικές περιπέτειες, η θεματολογία αποκτάει μια ποικιλία, με μια πιο σφαιρική θεώρηση του κόσμου και με βαθύτερους προβληματισμούς. Παρουσιάζονται έργα με γενικότερο φιλοσοφικό περιεχόμενο, εναρμονισμένα με τις σύγχρονες συνθήκες επιβίωσης. Η εξωγήινη απειλή καταφέρνει να ενώσει τους ανθρώπους (Καθρέφτες του Σύμπαντος του Π. Φιλιππακόπουλου), το πρόβλημα που θέτει η επιστήμη της ρομποτικής βρίσκει διάφορες διεξόδους (Τάλως, ο τρόμος που ήρθε από το χθες του Στυλιανού Μωυσείδη και Τα ρομπότ μια μέρα… του Μάκη Πανώριου), διερευνάται η στάση της κοινωνίας απέναντι στα ψυχοφάρμακα (99-SEX-ER, η κοινωνία των σοφών αλόγων του Γιώργου Μαρζέλου), η σχέση των ανθρώπων με τα ΜΜΕ (Η μηχανή σταμάτησε του Διονύση Καλαμβρέζου), το παρόν και το οικολογικό πρόβλημα (Έρωτας στη Σελήνη του Παύλου Λάμπρου). Μελετάται ακόμα η καταπιεστική κοινωνία (Η Ευρώπη του Ιησού Μπάλντερ του Βασίλη Βασιλάτου), οι συνέπειες των πολέμων με τους εξωγήινους (Απειλή από το διάστημα του Δημήτρη Χανού) και πολλά άλλα που αγγίζουν την καυτή σάτιρα (Ο εχθρικός πλανήτης του Φρέντυ Γερμανού).

Το καλοκαίρι του 1991, η Δόμνα Παστουρματζή, επίκουρος καθηγήτρια, εισάγει το μάθημα της αμερικάνικης επιστημονικής φαντασίας στο τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το μάθημα προσφέρεται στους τεταρτοετείς φοιτητές/τριες και περιλαμβάνει μια σύντομη ιστορική διαδρομή της γένεσης και εξέλιξης της εφ από τις αρχές του 19ου μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα.

Η ίδια λέει σε μια συνέντευξη της: «Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο για να πείσουμε τους αμφισβητίες ότι η εφ είναι μία αξιόλογη μορφή λογοτεχνικής δημιουργίας και ότι έχει αρκετούς σοβαρούς και υπεύθυνους συγγραφείς που την υπηρετούν. Υπάρχει ένας μικρός πυρήνας από λάτρεις της, αλλά δυστυχώς, όπως κάθε άλλη πλευρά της ελληνικής κοινωνίας, χαρακτηρίζεται από αντιζηλίες, ανταγωνισμούς και κακόβουλα σχόλια. Θα πρέπει να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια και να δημιουργηθεί ένα γόνιμο έδαφος για την καλύτερη ανάπτυξη του είδους στη χώρα μας. Στη παγκόσμια φανταστική λογοτεχνία η Ελλάδα απουσιάζει. Δεν υπάρχουν πληροφορίες για το τι γίνεται στην χώρα μας και ποιοι είναι οι συγγραφείς που ασχολούνται με αυτό το είδος».

Τα άλματα τα οποία έχει κάνει ο κινηματογράφος στα ειδικά εφέ, χάρη στην ψηφιακή τεχνολογία, και η διάδοση ιδεών και τάσεων μέσω του internet, έχουν βοηθήσει σημαντικά στην μερική τουλάχιστον αναγνώριση της επιστημονικής φαντασίας στη χώρα μας. Υπάρχει όμως ακόμα αρκετός δρόμος και η πορεία δύσκολη. Η ελληνική έκδοση του καταξιωμένου στο εξωτερικού περιοδικού Asimov’s κράτησε μόνο δέκα τεύχη. Το ένθετο της Ελευθεροτυπίας 9, που παρουσίαζε ένα διήγημα εφ την εβδομάδα, καταργήθηκε μετά από δέκα χρόνια επιτυχημένης πορείας. Η δεύτερη διακοπή οφειλόταν περισσότερο στη γενική οικονομική κρίση, η εφ όμως έχασε μια πολύτιμη στήριξη.

Κλείνω το κείμενο μου αυτόν τον μήνα με μια πρόσφατη και ευχάριστη νότα: Στην εφημερίδα Αυγή της Κυριακής (3.10.2010), ο κριτικός Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης, γράφει την άποψη του για το βιβλίο επιστημονικής φαντασίας του Μιχάλη Μανωλιού …και το τέρας (εκδόσεις Τρίτων, 2009): «Κλείνοντας το βιβλίο αντιλαμβάνομαι πόσο άδικες, πόσο μυωπικές είναι συχνά οι λογοτεχνικές κατηγοριοποιήσεις, που πίσω από τον ουδέτερο περιγραφικό χαρακτήρα τους κρύβουν μια εξουσιαστική αξιολογική διάθεση. Η λογοτεχνική κατηγορία της επιστημονικής φαντασίας, όπως παλιότερα η αντίστοιχη κατηγορία του αστυνομικού μυθιστορήματος, κουβαλά τέτοια συγκαλυμμένα στερεότυπα και προκαταλήψεις, που τελικά μάς εμποδίζουν να αντιληφθούμε το αυτονόητο: πως η λογοτεχνική αξία ενός βιβλίου δεν μπορεί να αποτιμάται με κανένα κριτήριο πέρα από τη λογοτεχνική του αξία. Και το βιβλίο αυτό δεν υστερεί σε τέτοια αξία».

Στο επόμενο τεύχος: Άλλο η φαντασία και άλλο το fantasy.

  • 1. Αυτό το κείμενο δεν θα μπορούσε να διεκπεραιωθεί χωρίς τη συμβολή της έκδοσης Βιβλιογραφία Ελληνικής Επιστημονικής Φαντασίας των Ν. Θεοδώρου και Χ. Λάζου
Species of articles