Τι πρόσφερε στην ελληνική εφ το «9»

Submitted by nikosal on Sun, 04/30/2017 - 10:22
Περιοδικό Εννέα εξώφυλλο τεύχους 107
Το εξώφυλλο (Juan Gimenez) του τεύχους 107, με διήγημα του Α. Παπαδόπουλου

Tο 9 της Ελευθεροτυπίας ξεκίνησε την πορεία του τον Ιούνιο του 2000 και τη διέκοψε ακριβώς δέκα χρόνια μετά, όταν η κρίση της ελληνικής οικονομίας χτυπούσε πρώτα από όλα τα έσοδα των εφημερίδων. Από το πρώτο ως το τελευταίο τεύχος (με συγκεκριμένες εξαιρέσεις) δημοσίευε κάθε βδομάδα ένα διήγημα επιστημονικής φαντασίας. Συνολικά, στα 495 από τα 513 τεύχη του δημοσίευσε 442 διηγήματα -ο αριθμός των διηγημάτων υστερεί έναντι εκείνου των τευχών, αφού τα πρώτα χρόνια το περιοδικό επέλεγε συχνά μεγαλύτερες ιστορίες, που απαιτούσαν δύο και τρεις συνέχειες για να ολοκληρωθούν. Τα λίγα, ελάχιστα τεύχη χωρίς διήγημα (18 αν μέτρησα σωστά), ήταν εκείνα στα οποία παρουσιάζονταν τα διακριθέντα κόμικς του γνωστού, ετήσιου πανελλήνιου διαγωνισμού του περιοδικού και κάποια με ειδικά αφιερώματα.

Πώς όμως «παρείσφρησε» στις σελίδες ενός περιοδικού ευρείας κυκλοφορίας, που τυπωνόταν σε δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα (και έμπαινε σε ισάριθμα σπίτια) ένα εφ διήγημα την εβδομάδα; Από μια προσωπική τρέλα, όπως εξηγεί ο υπεύθυνος έκδοσης του περιοδικού, Άγγελος Μαστοράκης, μιλώντας στην εφημερίδα Πυξίδα: «Η Επιστημονική Φαντασία με το συγκεκριμένο χώρο των κόμικς δένει μέσα από την προσωπική μου τρέλα. Επειδή αγαπώ την επιστημονική φαντασία έχω πάντοτε ένα 16σέλιδο (από άλμπουμ) στη μέση του 9 το οποίο ολοκληρώνεται σε 3 ή 4 συνέχειες. Εκεί θα παρατήρησες ότι οι περισσότερες ιστορίες είναι επιστημονικής φαντασίας. Αυτή είναι η προσωπική μου τρέλα. Αν το έκανε κάποιος άλλος, που θα του άρεσε πάρα πολύ το αστυνομικό, ίσως να είχε αποφασίσει ότι στο κέντρο θα έβαζε αστυνομικές ιστορίες, που μπορεί να βρεις εξίσου πάρα πολύ καλές (...) Νομίζω ότι η επιστημονική φαντασία είναι η σύγχρονη λογοτεχνία. Ίσως είναι λίγο υπερβολικό αυτό που λέω, αλλά εγώ αυτό πιστεύω. Νομίζω ότι είναι η μοναδική λογοτεχνία που μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος, του πράγματος αυτού που έρχεται. Τέλος πάντων επειδή αγαπώ την εφ ας ελπίσουμε ότι όσοι άνθρωποι γράφουν (...)  κάποια στιγμή θα έρθουν σε επαφή μαζί μου για να τους δημοσιεύσω. Είμαι φανατικός λάτρης της και προσπαθώ μέσα από το 9 να βοηθήσω στην διάδοση της».

Ο Μαστοράκης έκανε τα λόγια του πράξη: πέτυχε να δραστηριοποιηθούν νέοι έλληνες συγγραφείς της εφ, σε μια περίοδο κάμψης της δημιουργικότητας των παλιών και απουσίας καινούργιων ονομάτων. Στο 7ο κιόλας τεύχος του 9 δημοσίευσε το πρώτο διήγημα έλληνα συγγραφέα, το «Θα είσαι εδώ» του Μιχάλη Μανωλιού και αμέσως μετά το «Mare Incognitum» του Αλέκου Παπαδόπουλου. Ακολούθησαν δύο διηγήματα του Θανάση Βέμπου (αναδημοσιεύσεις αυτά) και ένα του Παναγιώτη Κούστα. Έτσι, στο εξάμηνο κυκλοφορίας του το 2000 το περιοδικό φιλοξένησε 5 διηγήματα ελλήνων συγγραφέων, μια καλή αρχή.

Το επόμενο έτος, 2001, προστέθηκαν τα ονόματα των Κώστα Χαρίτου, Θωμά Μαστακούρη, Γιάννη Γιαννουλέα, Ηρακλή Τριανταφυλλίδη, Γιώργου Γούλα, Γιώργου Παυλίδη και Γιάννη Στάγκου και τα ελληνικά διηγήματα ανέβηκαν στα 14. Τα έτη 2002 και 2003 ήταν τα πιο «φτωχά», με 6 ελληνικά διηγήματα έκαστο, το 2004 όμως ο αριθμός ανέβηκε στα 13. Το 2005, μειώθηκε στα 9, το 2006 έφτασε τα 15, τα περισσότερα ως τότε. Το 2007 δημοσιεύθηκαν 19 διηγήματα, ένα «ρεκόρ» που δεν ξεπεράστηκε. Το 2008, ξανά 15 και την επόμενη χρονιά, 14. Τέλος, το 2010 που το περιοδικό κυκλοφόρησε και πάλι για ένα εξάμηνο (αφού διέκοψε τον Ιούνιο), πρόσθεσε στο «βιογραφικό» του 7 ακόμα ελληνικά διηγήματα, φτάνοντας τα 123 στη δεκαετή διαδρομή του.

Τα διηγήματα αυτά ανήκαν σε 39 συγγραφείς, με πλέον δημοσιευμένο τον Παναγιώτη Κούστα (19 διηγήματα). Ακολουθούν από κοντά ο Μιχάλης Μανωλιός (15), ο Κώστας Χαρίτος (14), ο Γιάννης Στάγκος (12) και ο Αλέκος Παπαδόπουλος (11) που συμπληρώνει την πεντάδα των πιο συχνά εμφανιζόμενων συγγραφέων. Μακριά από τους πέντε, η Βάσω Χρήστου είδε 4 διηγήματά της να δημοσιεύονται, οι Γιώργος Γούλας, Σωτήρης Μπαμπατζιμόπουλος και Σταμάτης Σταματόπουλος τρία και άλλοι 30 έλληνες συγγραφείς ένα ή δύο διηγήματά τους.

Πού τοποθετούν τα 123 διηγήματα την Ελλάδα, αν εξετάσουμε τη χώρα καταγωγής των συγγραφέων; Ίσως εκπλαγούν ορισμένοι, αλλά η απάντηση είναι στην κορυφή της κατάταξης. Και λέω εκπλαγούν, γιατί κάποιες φορές το 9 δέχτηκε την άδικη (όπως αποδεικνύουν οι αριθμοί) κριτική ότι δεν δημοσίευσε ελληνικές δουλειές. Το αντίθετο έκανε, τόσο στην επιστημονική φαντασία, όσο και στα κόμικς.

Την Ελλάδα, με 123 διηγήματα και 39 συγγραφείς, ακολουθούν οι ΗΠΑ με 114 διηγήματα και 52 συγγραφείς. Τρίτη χώρα η Μεγάλη Βρετανία, με 62 διηγήματα και 16 συγγραφείς, τέταρτο το Βέλγιο με 24 διηγήματα και δύο συγγραφείς (κάτι που οφείλεται στη συχνή παρουσία του Frank Roger, ο μόνος συγγραφέας που ξεπερνά τον Κούστα σε αριθμό διηγημάτων!), πέμπτος ο Καναδάς (21 διηγήματα, 11 συγγραφείς) και έκτη η Γαλλία (16 διηγήματα, 8 συγγραφείς). Έπονται η Αυστραλία (13 διηγήματα, ισάριθμοι συγγραφείς) συντροφιά με την Γερμανία (13 διηγήματα, 8 συγγραφείς), το Ισραήλ (12 διηγήματα από 2 συγγραφείς), πιο πίσω οι Ιταλία, Ισπανία, Κροατία με 6 διηγήματα, η Βουλγαρία και η Ολλανδία με 5, η Βραζιλία με 4, η Ρωσία με 3, οι Κούβα, Αυστρία, Δανία με δύο και οι Αργεντινή, Σερβία, Σουηδία με ένα διήγημα.

Αυτό βέβαια που δεν λένε οι αριθμοί, είναι ο ρόλος που έπαιξε το 9 στην ωρίμανση και ανάπτυξη των συγγραφέων. Αν εξαιρέσει κανείς τον Μιχάλη Μανωλιό, που είχε δημοσιεύσει ήδη μια συλλογή διηγημάτων (Σάρκινο Φρούτο, στις εκδόσεις Τρίτων) όταν κυκλοφορούσε το πρώτο τεύχος του 9, οι υπόλοιποι πολυ-εμφανιζόμενοι (Κούστας, Χαρίτος, Στάγκος, Παπαδόπουλος) έγραψαν κυρίως για το περιοδικό και μέσα από τη δουλειά τους αυτή μπόρεσαν να παρουσιάσουν στο κοινό πληρέστερα και μεγαλύτερα έργα ή συλλογές (οι τρεις από τους τέσσερις στις εκδόσεις Τρίτων, όπως επίσης ξανά ο Μανωλιός με μια δεύτερη συλλογή διηγημάτων). Για τους υπόλοιπους συνεργάτες του Μαστοράκη που συντέλεσαν καθοριστικά στο να είναι σε θέση το περιοδικό να προσφέρει ένα διήγημα εφ την εβδομάδα (κυρίως ο Γιώργος Γούλας, η Χέντβιγκ Καρακούδα και ο Παναγιώτης Κούστας με τις μεταφράσεις τους, ο Σταύρος Ντίλιος, ο Παντελής Παντελόπουλος με την εικονογράφηση και πολλοί ακόμα) διαβάστε το λήμμα για το 9 στο ελληνικό wiki.

Η απουσία σήμερα του 9 από το χώρο της ελληνικής εφ και του κόμικς είναι κρίσιμη. Ασφαλώς υπάρχουν περιοδικά και φανζίν που κάνουν αξιέπαινη δουλειά, η τακτικότητα όμως του περιοδικού για το οποίο μιλάμε, το εύρος της κυκλοφορίας και του κοινού του, η εικονογράφηση των διηγημάτων, ο «ανταγωνισμός» (αφού το 9 είχε τη δυνατότητα να επιλέξει διηγήματα γνωστών συγγραφέων από όλο τον κόσμο), ακόμα και η συγγραφή με συγκεκριμένες απαιτήσεις (λέξεις, χρόνος παράδοσης κ.ά.), είναι πράγματα που λείπουν, κάνοντας την ελληνική εφ σκηνή λιγότερο παραγωγική, περισσότερο φτωχή.

Species of articles