Η επιστημονική φαντασία σήμερα

Submitted by nikosal on Sun, 11/25/2018 - 18:44

Το άρθρο του Χριστόδουλου Λιθαρή δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Απαγορευμένος Πλανήτης, τ. 2, («άλλη εποχή»), Αύγουστος - Σεπτέμβριος 1996. Αργότερα δημοσιεύθηκε και στην ιστοσελίδα altfactor.gr με μικρές διορθώσεις του αρθρογράφου. Ο Λιθαρής εκείνη τη δεύτερη περίοδο έκδοσης του Α.Π. ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού. Το άρθρο δημοσιεύεται εδώ με την άδειά του.

===

Η επιστημονική φαντασία (στο εξής, εφ) είναι σε πολύ καλή φόρμα -από ποιοτικής πλευράς.

Το 1995 νέοι και παλιοί συγγραφείς έδωσαν έργα αξιόλογα, αξιοπρόσεκτα, ίσως και μερικά αριστουργήματα. Το πραγματικό πρόβλημά της είναι ότι, εκτός από λογοτεχνικό είδος, αποτελεί και εμπορική κατηγορία. Και σ' αυτό έχει να ανταγωνιστεί μια ατέλειωτη σειρά μυθιστοριοποιήσεων του Σταρ Τρεκ, μυθιστοριοποιήσεις παιχνιδιών ηλεκτρονικών υπολογιστών και σειρές κατά παραγγελία.

Έχει επίσης να ανταγωνιστεί το ανησυχητικό φαινόμενο των σειρών: είναι ευκολότερο σήμερα να εκδοθεί μια τριλογία (ή εξαλογία) εφ ή φάνταζυ παρά ένα αυτόνομο μυθιστόρημα εφ. (Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η σειρά είναι εμπορικό δημιούργημα -είναι διαφορετικό όταν υπάρχει η λογοτεχνική αναγκαιότητα. Επίσης, μερικές φορές η ευρύτητα του θέματος κάνει τη σειρά και τεχνική αναγκαιότητα, όπως παραδείγματος χάριν η σειρά της Γαλαξιακής Αυτοκρατορίας του Isaac Asimov, οι ιστορίες του Γνωστού Διαστήματος του Larry Niven, η σειρά Uplift του David Brin κλπ.)

Παρ' όλα αυτά, το 1995 ήταν καλή χρονιά.

Πολύ καλή, κατά παράδοξο τρόπο, για τις σειρές. Η σειρά του Γαλαξιακού Κέντρου του Gregory Benford μάλλον ολοκληρώθηκε με το μυθιστόρημα Sailing Bright Eternity (Κατά σειρά: In the Ocean of Night, Across The Sea of Suns, Great Sky River, Tides of Light, Furius Gulf). Το έπος αυτό, με τίτλους που αλληγορικά αναφέρονται στο νερό, αποτελεί τη συνεχιζόμενη ιστορία μια ανθρωπότητας που έχει εξαπλωθεί στα άστρα και μάχεται, χάνοντας συνεχώς, τον πολιτισμό των μηχανών. Η σειρά ξεκινάει από τη Γη του κοντινού μέλλοντος και διασχίζει, βιβλίο το βιβλίο, παρσέκ το παρσέκ, τον γαλαξία, ακολουθώντας τα απομεινάρια της ανθρωπότητας που, έχοντας στην αρχή εξαπλωθεί ένδοξα, συναντά την Πτώση και, υποχωρώντας καταδιωκόμενη από τις μηχανικές νοημοσύνες εξαναγκάζεται να καταφύγει στον ορίζοντα συμβάντων μια μαύρης τρύπας και να γίνει μάρτυρας και κάτοικος μιας κυριολεκτικά κοσμογονίας. Οι επινοήσεις του Benford, το Κλαρκικό και Στεηπλεντόνιο ύψος του, η αντίστιξη του μικρού με το μεγάλο (σε άπειρα επίπεδα: κάποια στιγμή η ομάδα των προσφύγων συναντά έναν άνθρωπο από το παρελθόν, έναν αυθεντικό Γήινο, και τότε αποκαλύπτεται ότι, εκτός των άλλων αλλαγών, οι μακρινοί απόγονοί μας είναι τρία μέτρα ψηλοί και έχουν διάρκεια ζωής μερικές εκατοντάδες χρόνια). Ο Benford είναι ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς αυτή τη στιγμή, και δεν φαίνεται να έχει κουραστεί.

Άλλος αντιπρόσωπος της σκληρής εφ, που όπως και ο Benford ξεκίνησε ουσιαστικά την δεκαετία του '80, είναι ο Greg Bear. Το 1995 κυκλοφόρησε το Legacy (συνέχεια κατά κάποιον τρόπο των Eon και Eternity). Το Eon ξεκινά με την ανακάλυψη ενός κομήτη που πλησιάζει τη γη. Είναι τελικά ένα παράξενο μετέωρο, διαμορφωμένο από ανθρώπινα χέρια, με επτά πελώριους θαλάμους μέσα του. Ο έβδομος, ο Διάδρομος, έχει άπειρο μήκος... Ο παγκόσμιος πόλεμος που ξεσπά στη Γη δεν γίνεται απλή υποσημείωση μπροστά στην τιτάνια μάχη μεταξύ των «κατοίκων» του Διαδρόμου και των αλλόκοτων εισβολέων.

(Επίσης το 1995 ο Bear επιμελήθηκε την ανθολογία New Legends και ο Benford την Far Futures, δύο από τις καλύτερες της χρονιάς).

Ο Stephen Baxter κυκλοφόρησε το The Time Ships (αφού ξεπέρασε ορισμένα νομικά προβλήματα με τα δικαιώματα που παραλίγο να καταλήξουν σε πολτοποίηση του βιβλίου) μια παραπάνω από άξια συνέχεια της Μηχανής του Χρόνου του H.G. Wells. Με σεβασμό στο πρωτότυπο (είναι, άλλωστε, ο σαφέστερος πρόγονος της εφ αν και όχι ο παλαιότερος) καταφέρνει να δώσει μια σφιχτή ιστορία που ξεπερνάει κάθε προσδοκία στο χρονικό και χωρικό εύρος της, ενώ ταυτόχρονα αποτίει φόρο τιμής σε όλους τους μεγάλους του είδους (Heinlein, Clarke, Niven κλπ κλπ). Ήταν συχνές το 1995 οι τελεολογικές αποκαλύψεις.

Η Octavia Butler κυκλοφόρησε την ανθολογία Bloodchild and Other Stories και η Ursula K. Le Guin επέστρεψε στο σύμπαν του Χάιν, πηγαίνοντάς μας για μια φευγαλέα ματιά στον ίδιο τον μητρικό πλανήτη, στις 4 αλληλένδετες νουβέλες του Four Ways to Forgiveness.

O Paul Di Filippo με το Steampunk Trilogy (μυθιστόρημα αλληλένδετων ιστοριών επίσης) μας παρέδωσε τις απολαυστικές πολιτιστικές βαριάντες ενός 19ου αιώνα.

Ο John Barnes στο Kaleidoscope Century απεικονίζει ένα θεριό τραχύ που σέρνεται κατά τη Βηθλεέμ για να την κάψει, μια ιστορία καλειδοσκοπικής μνήμης και ταυτότητας σε ένα μέλλον Βοσνίας βιαιότερο (και επινοεί το ρήμα «serb» που σημαίνει μαζί «λεηλασίες, πυρπολήσεις, βιασμοί, μαζικές σφαγές»).

Ο Neal Stephenson με το The Diamond Age αφηγείται την ιστορία της σωματικής και ψυχικής ενηλικίωσης εξιστορεί ξεδιπλώνει την ιστορία της Γης του επόμενου αιώνα, στην οποία η πρόοδος της νανοτεχνολογίας και των επικοινωνιών οδηγεί σε μετατόπιση της εξουσίας από τα κράτη-έθνη σε οργανωμένες κοινωνικές ομάδες ανεξάρτητες από έδαφος και ιθαγένεια που βασίζονται σε οικονομικούς, θρησκευτικούς κλπ. δεσμούς, όπως οι νεο-Βικτωριανοί και οι Κομφουκιανιστές.

Ο Walter John Williams ξεκινάει το Metropolitan με μια γυναίκα, ψηλή σαν δεκαόροφη πολυκατοικία, που περιπλανιέται καίγοντας ανθρώπους και κτίρια, σε μια πόλη του μακρινού μέλλοντος η οποία έχει σαν κύρια πηγή ενέργειας την ψυχική ύλη «plasm» ελεγχόμενη μέσω γεωμαντείας, σε μια Γη που μια μυστηριώδης ασπίδα την απομονώνει από το υπόλοιπο σύμπαν.

Στη διαστημική όπερα The Killing Star των Charles Pellegrino και George Zebrowski δεν είμαστε μόνοι στο σύμπαν -αλλά οι εξωγήινοι μόλις αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει ανεπτυγμένος πολιτισμός στη Γη για καθαρά προληπτικούς λόγους προσπαθούν να τον εξολοθρεύσουν χρησιμοποιώντας σαν όπλο ύλη σε σχετικιστικές ταχύτητες.

Ο Harry Turtledove στο Worldwar: Tilting the Balance (δεύτερο μέρος μιας -πιθανόν- πενταλογίας) συνεχίζει τον συλλογικό αγώνα της Γης εναντίον των σαυρόμορφων εξωγήινων που εισέβαλλαν στη Γη το 1943, πάνω στην κορύφωση του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Στο εγγύς μέλλον ο εξωγήινος είναι η φύση του πλανήτη που, δαμασμένη από την εξέλιξη του πολιτισμού μας (νανοτεχνολογία, βιοτεχνολογία, ηλ. υπολογιστές και άλλα), υψώνει πάλι το κεφάλι όταν οι μαχητές της αντίστασης σπέρνουν σ' όλο τον κόσμο βιοκατασκευασμένα έντομα με αλλόκοτες συνέπειες.

Στο Lethe της Tricia Sullivan οι επιζώντες μετά τους Γονιδιακούς Πολέμους είναι κλεισμένοι σε ασφαλείς αστικούς καταυλισμούς και ανακαλύπτουν κάποια ελπίδα σε ένα παράξενο αντικείμενο στα όρια του ηλιακού συστήματος το οποίο έχει πύλες που οδηγούν σε άλλους πλανήτες.

Και η Elizabeth Hand στο (φάνταζυ) Waking the Moon ξυπνάει αρχέγονες δυνάμεις μέσω της αναγέννησης της θεάς σε ένα εσχατολογικό ξεδίπλωμα.

Ευχάριστη η επιστροφή μερικών λαμπρών ονομάτων: το Ingathering - The Complete People Stories of Zenna Henderson, μια συλλογή των διηγημάτων του «Λαού» της Zenna Henderson, ο δεύτερος τόμος των διηγημάτων του Theodore Sturgeon The Ultimate Egoist, η συλλογή κριτικών δοκιμίων της Joanna Russ To Write Like a Woman: Essays in Feminism and Science Fiction, η συλλογή Flatlander του Larry Niven με πέντε παλιά και ένα καινούριο διήγημα. Τα Μεγάλα Ονόματα (έστω και μονοσύλλαβα) δεν έλειψαν: ο Stephen King με το Rose Madder και ο Dean Koontz με τη συλλογή Strange Highways.

Κι επίσης, ο Greg Egan (τον γνωρίσαμε στο προηγούμενο τεύχος με «Το Κουκούλι») είχε τις ανθολογίες Axiomatic και Our Lady of Chernobyl, κι ο Norman Spinrad επανέκδωσε το Journal of the Plague Years (το γνωστό Τα Χρόνια της Αρρώστιας, εκδ. Παρά Πέντε).

Κι αυτά ήταν απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του περιοδικού Locus (ένα αμερικανικό περιοδικό που παίζει το ρόλο της εφημερίδας της εφ, με στατιστικά στοιχεία, βιβλιοκριτικές, συνεντεύξεις, νέα του χώρου), το 1995 κυκλοφόρησαν 239 μυθιστορήματα εφ, 227 φάνταζυ, 193 τρόμου. Σίγουρα δεν ήταν όλα ενδιαφέροντα, αλλά ποιος πια προλαβαίνει να διαβάσει ένα επαρκές έστω μέρος τους; Ας προσθέσουμε και τις 124 ανθολογίες και τις 78 συλλογές. Σύνολο: 861 -δίχως τα περιοδικά που φέτος δημοσίευσαν κοντά στα 550 διηγήματα (βέβαια πολλά θα συμπεριληφθούν σε κατοπινές ανθολογίες/συλλογές). Η προοπτική της οικειότητας` με το είδος μοιάζει να απομακρύνεται.

Species of articles