«Μπαλαμός» και «Πρωινή Περίπολος»

Submitted by nikosal on Fri, 04/21/2017 - 11:50
Michelle
Πρωινή περίπολος

Ο Γιώργος Μαυροειδής παρουσίαζε σε κάθε τεύχος του fanzine «Big Bang» (στη στήλη «Η ταινιοθήκη του φανταστικού») μια ταινία επιστημονικής φαντασίας. Αρχικά, οι ταινίες που παρουσίασε ήταν ξένης παραγωγής. Στα δύο τελευταία όμως τεύχη του ΒΒ έγραψε για τον «Μπαλαμό» του Σταύρου Τορνέ (1982) και την «Πρωινή περίπολο» του Νίκου Νικολαΐδη (1987). Τα δύο αυτά κείμενα παρουσιάζονται εδώ, με την άδεια του συγγραφέα τους και του εκδότη του φανζίν Γιώργου Γούλα.

Μπαλαμός

Ένας «Μπαλαμός»  (άνθρωπος εκτός φυλής, σύμφωνα με τη γλώσσα των Rom) γυρνάει τα ζωοπάζαρα της Θεσσαλίας αναζητώντας να αγοράσει ένα άλογο. Εκεί ένα βράδυ θα ζήσει την εμπειρία ενός ταξιδιού στο χρόνο μέσα από το μάτι ενός αλόγου· το ταξίδι ξεκινάει από τους αρχαίους χρόνους και συνεχίζεται στο Μεσαίωνα, στην Κατοχή, στο πριγκιπάτο της Πίνδου και καταλήγει με τον πρωταγωνιστή να μεταμορφώνεται σε Δράκουλα που βαμπιρίζει άλογα κάπου στον Όλυμπο.

Είναι η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους του Σταύρου Τορνέ στην Ελλάδα (έχουν προηγηθεί το «Κοάτι» και το «Εξωπραγματικό» στην Ιταλία) και αποτελεί μοναδικό δείγμα ποιητικού «κινηματογράφου του δημιουργού» με την αυστηρή έννοια του όρου· ενός κινηματογράφου που ξεκινώντας με το πρόσχημα του φανταστικού, κάνει συνεχείς τομές στο χρόνο, που όμως δεν είναι καθόλου ξεκομμένες από τη σύγχρονη πραγματικότητα, όπως πολύ συμβολικά θα δούμε στο τέλος της ταινίας, σε μια από τις πιο όμορφες σκηνές, όταν ο πρωταγωνιστής θα δει τη γυναίκα του ονείρου του να φεύγει μέσα σ' ένα ταξί.

Ο «Μπαλαμός» έχει τη δική του μικρή ιστορία: ξεκίνησε σαν ντοκιμαντέρ για λογαριασμό της ΕΡΤ 1 με τον τίτλο «Φανταστική έρευνα για ένα θεσσαλικό άλογο», στη συνέχεια έγινε ταινία μεγάλου μήκους και προβλήθηκε το 1982 στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, εν μέσω αποδοκιμασιών από ένα κοινό που δεν ήταν έτοιμο να δεχτεί τέτοιου είδους ταινίες, κερδίζοντας όμως το βραβείο των κριτικών.

Αυτή η συνάντηση του ντοκιμαντέρ με το φανταστικό, με το τραχύ ρυθμό αφήγησης, τη ρεαλιστική και χωρίς φτιασίδια φωτογραφία και την ποιητική απογείωση έκανε την ταινία κάτι το πρωτόγνωρο για την Ελλάδα -και την καταδίκασε, μαζί με τις άλλες σπουδαίες ταινίες του Τορνέ («Καρκαλού», «Ντανίλο Τρέλες», «Ένας ερωδιός για τη Γερμανία») να μη βρει εύκολα διέξοδο στις αίθουσες, παρ' όλες τις διθυραμβικές κριτικές των Ελλήνων και ξένων κριτικών.

Παρ' όλα αυτά  ο «Μπαλαμός»  παραμένει μία από τις ομορφότερες ταινίες του κινηματογράφου. Μια ταινία που πρέπει να βρει κάποια στιγμή τη θέση που της αξίζει, μαζί με την «Καρκαλού» (την επόμενη ταινία του Τορνέ και μία από τις πιο σημαντικές στιγμές του ελληνικού -και όχι μόνο- κινηματογράφου), καθώς και το υπόλοιπο έργο του μεγάλου αυτού ποιητή και παραμυθά, που ο θάνατός του το 1988 μας άφησε πολύ φτωχότερους.

Μπαλαμός, σκηνοθεσία - σενάριο Σταύρου Τορνέ. Παίζουν Κυριάκος Βιλανάκης, Ελένη Μανιάτη, Σταύρος Τορνές. Διεύθυνση φωτογραφίας Φίλιππος Κουτσαφτής, Σταμάτης Γιαννούλης.

Πρωινή Περίπολος

Μια κοπέλα περιπλανιέται σε μια άδεια κατεστραμμένη πόλη, προσπαθώντας να αποφύγει την πρωινή περίπολο που έχει σαν σκοπό την εξόντωση των επιζώντων. Η συνάντησή της με έναν από τους επιζώντες και ο έρωτας που γεννιέται ανάμεσά τους θα τους κάνει να προσπαθήσουν να βγουν από τα όρια της πόλης, μια προσπάθεια εκ των προτέρων καταδικασμένη.

Η «Πρωινή περίπολος» είναι η πρώτη ελληνική ταινία καθαρά επιστημονικής φαντασίας, σκηνοθετημένη από ένα άνθρωπο που πάντα φλέρταρε με το φανταστικό («Γλυκιά συμμορία», «Ευριδίκη ΒΑ 2037», «Singapore runner»). Είναι ένα μωσαϊκό από αναφορές, τόσο κινηματογραφικές (Blade runner, «Gilda», «Πέρυσι στο Μάριενμπαντ») όσο και λογοτεχνικές (αποσπάσματα από Τσάντλερ, Ντικ κ.ά.), ουσιαστικά όμως αποτελεί τη συνέχεια της πρώτης ταινίας του Νικολαΐδη Ευρυδίκη ΒΑ 2037. Σε αυτήν, η Ευρυδίκη είναι κλεισμένη σε ένα σπίτι· στην πρωινή περίπολο επιχειρεί την έξοδό της και βρίσκεται πάλι στο ίδιο αδιέξοδο εγκλωβισμένη σε μια κατεστραμμένη πόλη όπου όμως όλα τα μέσα επικοινωνίας (τηλέφωνα, τηλεοράσεις, κινηματογράφοι) λειτουργούν αναπαράγοντας εικόνες του παρελθόντος ουσιαστικά άχρηστες, μιας και έχει χαθεί η σκέψη μνήμη (χαρακτηριστική η αγωνιώδης προσπάθεια της πρωταγωνίστριας να βάλει σε τάξη τα σκόρπια κομμάτια αναμνήσεων που της έχουν απομείνει). Αυτό το αδιέξοδο θα προσπαθήσει να το ξεπεράσει με τη βοήθεια ενός από τους τελευταίους επιζώντες, ο οποίος όμως είναι εξίσου απελπισμένος και αυτή.

Η σχετικά πρόσφατη κυκλοφορία της ταινίας σε βίντεο είναι μια καλή ευκαιρία να επανεκτιμήσουμε την πραγματικά μεγάλη αυτή ταινία που δυστυχώς στην εποχή της πέρασε στην Ελλάδα σχεδόν απαρατήρητη.

Στα συν της ταινίας εκτός από την σκηνοθεσία και τις ερμηνείες των πρωταγωνιστών (Michelle Valley, Τάκης Σπυριδάκης) είναι η μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου και η υπέροχη φωτογραφία του Ντίνου Κατσουρίδη, μια φωτογραφία πιο κοντά στο φιλμ νουάρ από ό,τι στο φανταστικό, η οποία δυστυχώς χάνει πολύ μεγάλο μέρος από τη λειτουργικότητά της στο βίντεο.

Έτος πρώτης δημοσίευσης, 2001.

Species of articles