Η μηχανή του σεξ

Submitted by nikosal on Sun, 12/30/2018 - 10:22

Το 2001 κυκλοφόρησε στις εκδόσεις Μέδουσα η «ερωτική ανθολογία εφ» Η μηχανή του σεξ, σε επιμέλεια Γιώργου Γούλα. Περιείχε 13 διηγήματα1 που είχε μεταφράσει ο ίδιος ο ανθολόγος και οι Κατερίνα Βάχλα, Σπύρος Βρετός, Χριστόδουλος Λιθαρής, Άννα Μπαδοπούλου, Γιάννης Πιπέρης, Νίκος Φωτάκης και Στέλιος Χουρμουζιάδης.

Η εισαγωγή του Γιώργου Γούλα δημοσιεύεται παρακάτω με την άδεια του συγγραφέα.

~~~

Σχηματικά, το σεξ είναι ένα τελείως απλό πράγμα. Ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό συναντιούνται, αλληλογοητεύονται, χαριεντίζονται, κάνουν έρωτα. Έτσι συμπεριφέρονται όλα τα δίφυλα όντα επί της Γης -εκτός από τον άνθρωπο. Γιατί εμείς, ως νοήμονα όντα, φροντίζουμε να πετυχαίνουμε τους απλούς μας στόχους περνώντας μέσα από σαράντα κύματα. Κι αν η ολοκλήρωση του σχήματος που περιγράψαμε παραπάνω δεν ακολουθήσει τις νόρμες της κάθε εποχής, της κάθε κοινωνικής πραγματικότητας, θα χαρακτηριστεί αφύσικη, αλλόκοτη, κατακριτέα.

Η επιστημονική φαντασία έρχεται λοιπόν σαν χρησιμότατο εργαλείο, προκειμένου, με ένα μαγικό τρικ, να αλλάξει το κοινωνικό περιβάλλον, και να κάνει το αφύσικο φυσιολογικό -και το φυσιολογικό αφύσικο. Με την επιστημονική φαντασία μπορεί ο συγγραφέας να μας μεταφέρει σε κόσμους που αποτελούν ερωτικούς παραδείσους (ή ερωτικούς εφιάλτες), όπου οι κρυφές φαντασιώσεις μας (πιθανόν κατακριτέες από τον παρόντα κοινωνικό περίγυρο) θα πάρουν σχήμα και μορφή και θα βρουν δικαίωση.

Όμως αυτή είναι η μια μονάχα όψη τον νομίσματος. Η αληθινή γοητεία της εφ βρίσκεται στο γεγονός ότι οι μηχανισμοί της λειτουργούν σε δύο επίπεδα. Από τη μια μάς δίνει το χρυσό χάπι της φυγής, για το οποίο δέχεται την πολεμική των πραγματιστών, από την άλλη όμως αποτελεί το καλύτερο και αποτελεσματικότερο μέσο κοινωνικής μελέτης ή σάτιρας (τρανταχτό παράδειγμα το γνωστό σε όλους 1984 τον George Orwell). Στην περίπτωση του σεξ, η ενήλικη περίοδος της εφ ασχολείται με ερωτήματα του τύπου:

  • Πώς Θα μπορούσαν να διαμορφωθούν οι σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων εάν άλλαζαν κάποιες συγκεκριμένες παράμετροι;
  • Πού μπορούν να μάς οδηγήσουν οι ερωτικές φαντασιώσεις μας;
  • Ποιες Θα είναι οι ερωτικές επιλογές μας εάν αναιρεθεί ο συσχετισμός μεταξύ έρωτα-σεξ και τεκνοποίησης;
  • Πώς μπορεί να διευρυνθεί το πεδίο μιας ερωτικής σχέσης με τη βοήθεια της τεχνολογικής εξέλιξης;

Και τα λοιπά, και τα λοιπά... Χάρις στην επιστημονική φαντασία, μερικές τέτοιες υποθετικές ερωτικές εξελίξεις μπορούμε να τις παρουσιάσουμε όχι μέσα από ψυχρά και στρυφνά δοκίμια, αλλά μέσα από δεκατρία απολαυστικά διηγήματα σημαντικών συγγραφέων τον είδους.

Πέρα από την κοινή συνισταμένη τους (το ερωτικό στοιχείο), αυτά τα διηγήματα διακρίνονται άλλοτε για το χιούμορ τους (που φτάνει από τη σάτιρα ως τη φάρσα), άλλοτε για τον έντονο συγκινησιακό τους χαρακτήρα, και πάντοτε για την ευχαρίστηση που προσφέρουν στον αναγνώστη.

Το σεξ και ο ερωτισμός ήταν ανέκαθεν παρόντα στην επιστημονική φαντασία, αλλά, για κάποιο διάστημα, όπως Θα δούμε παρακάτω, η παρουσία τους ήταν συνήθως λανθάνουσα ή έμμεση. Ο Jonathan Swift, στο τέταρτο κεφάλαιο τον κλασικού έργου του Gulliver's Travels (1726), μιλά για τον αισχρό αισθησιασμό των Γιαχού (δηλαδή των ανθρωπόμορφων), αντιδιαστέλλοντάς τον με την ευγένεια των Ουίχνχμ (δηλαδή των αλόγων). Αργότερα, η Mary Shelley στον Frankenstein (1818) αναφέρεται στις ερωτικές ορμές του τέρατος, ενώ ο Robert Louis Stevenson, με το The Strange Case οf Dr Jekyll and Mr Hyde (1886), μιλά για το κτήνος που έχουμε κρυμμένο μέσα μας, το οποίο «ελευθερώνει» με έναν ορρό με τη μορφή του κυρίου Χάιντ.

Μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα, η επιστημονική φαντασία δεν υπήρχε ως όρος, υπήρχε όμως ως είδος, και μάλιστα πολύ αξιοσέβαστο, εκπροσωπούμενο από λογοτέχνες όπως ο Λουκιανός, ο Swift, η Mary Shelley,o Poe, ο Verne. Η επιστημονική φαντασία τον εικοστού αιώνα φύτρωσε στην Αμερική, από τα «σκουπίδια», από τα φτηνά περιοδικά (pulps).

Δημιουργήθηκε τότε ένα φανατικό κοινό αποτελούμενο κυρίως από εφήβουν, που διψούσε για φανταχτερές περιπέτειες σε παράξενους κόσμους. Κι επειδή το κοινό αυτό δεν ήταν και πάρα πολύ μεγάλο, οι εκδότες των περιοδικών που ξεφύτρωσαν τότε δεν ήθελαν να διακινδυνέψουν να το χάσουν από παρέμβαση των γονέων, κι έτσι φρόντιζαν να προσφέρουν εμπόρευμα «κατάλληλο για ανηλίκους». Αυτός ο φόβος ήταν που κρατούσε την επιστημονική φαντασία αφύσικα μακριά από τον εξ ορισμού ριζοσπαστικό χαρακτήρα της -κι αυτή η οξύμωρη κατάσταση την ακολουθεί και την βασανίζει, ως ένα βαθμό, ακόμα και σήμερα.

Οι εκδότες, λοιπόν, ήθελαν να προσφέρουν περιοδικά αποδεκτά από τους γονείς, όμως ήξεραν πολύ καλά τη γοητεία που ασκεί ο ερωτισμός, ιδίως στα αγόρια εφηβικής ηλικίας, που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειοψηφία των αναγνωστών. Σε αυτόν τον ανδροκρατούμενο κόσμο της επιστημονικής φαντασίας εμφανίστηκαν τότε κάποια στερεότυπα, όπως γοητευτικές γυναίκες-αμαζόνες ή μοιραίες και επικίνδυνες γυναίκες, που χρησιμοποιούσαν τα κάλλη τους ως όπλο για να γητεύσουν τους αρσενικούς.

Από την άλλη μεριά, πιθανόν εξαιτίας της ισχυρής επίδρασης τον τέρατος του Frankenstein στην εφ του εικοστού αιώνα, υπήρξε επίσης μια τάση σ' αυτά τα φτηνοπεριοδικά να παρουσιάζονται οι εξωγήινοι ως σεξουαλική απειλή των ηρωίδων, δίνοντας έμπνευση για μερικές αισθησιακές εικόνες ημίγυμνων κοριτσιών στα χέρια εξωγήινων με σαφώς πονηρές διαθέσεις.

Το είδος γραφής που ήταν ιδανικό για εκείνη την περίοδο ήταν οι ιστορίες του Edgar Rice Burroughs, ο οποίος, στο Α princes of Mars (1912), εν μέσω των απαραίτητων ηρωικών άθλων του ήρωα, παρουσιάζει, με σχετικά αθώο τρόπο, τη σχέση μεταξύ ενός ανθρώπου και μιας ωοτόκου εξωγήινης.

Με την πάροδο του χρόνου, είχαμε ένα ενδιαφέρον φαινόμενο. Μόλις ενηλικιώθηκαν οι έφηβοι που καταβρόχθιζαν με βουλιμία τις φανταστικές περιπέτειες, αποδείχτηκε πως ήταν πολύ πιο έξυπνοι και ανήσυχοι από εκείνους που τους πρόσφεραν τα φτηνά εκείνα αναγνώσματα. Έτσι, η ολοένα αυξανόμενη ζήτηση για έντυπα καλύτερης ποιότητας οδήγησε σε εντυπωσιακή και ραγδαία βελτίωση του επιπέδου της εφ, με την έκδοση καινούριων και καλύτερων περιοδικών, τα οποία όμως δεν γινόταν να αποκοπούν μεμιάς από την ιστορία τους. Συνέχισαν, λοιπόν, να τηρούν σε γενικές γραμμές τους ίδιους κανόνες, έχοντας πάντα κατά νου τους ανήλικους αναγνώστες. Η συγκεκριμένη τακτική ουσιαστικά καθυστερούσε την ενηλικίωση της εφ την ώρα που η λογοτεχνία γενικότερα είχε κάνει βήματα εμπρός σ' αυτά τα ζητήματα.

Όμως, η κατάσταση αυτή ήταν αδύνατο να διατηρηθεί επ' άπειρον. Η ενήλικη πλευρά της εφ άρχισε σιγά-σιγά να παρεισφρέει στο χώρο, και εμφανίζονται πλέον διηγήματα στα οποία είναι έντονη η παρουσία του ερωτικού στοιχείου.

Ένα ορόσημο σαδομαζοχιστικού ερωτισμού ήταν το πρώτο διήγημα της C.L. Moore «Shambleau» (1933), όπου η μυστηριώδης εξωγήινη είναι στην πραγματικότητα ένα είδος Μέδουσας, που αιχμαλωτίζει το σύντροφό της κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης και του απομυζά τη ζωή, ενώ εκείνος μένει χαυνωμένος και απαθής από την ηδονή.

Πάντως, για να φτάσουμε από τις σκόρπιες νύξεις και αναφορές στη σύγχρονη μεθοδική ενασχόληση με κάθε πιθανή ερωτική παραλλαγή, χρειάστηκαν μερικοί συγγραφείς όπως ο Philip Jose Farmer και ο Theodore Sturgeon, οι οποίοι πρωτοστάτησαν στη χρησιμοποίηση του σεξ ως κυρίου θέματος κάποιων ιστοριών τους. Ο Farmer έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις ερωτικές σχέσεις με εξωγήινες μορφές ζωής. Δύο τέτοια διάσημα διηγήματά του ήταν τα κλασικά «Lovers» (1952) και «Mother» (1953).

Κι ενώ ο Farmer χρησιμοποιούσε περισσότερο το χιούμορ, το συμβολισμό, την ειρωνεία, την ίδια περίοδο ο Sturgeon επικεντρωνόταν περισσότερο στον καθαρό αισθησιασμό με έναν τρόπο που πλησίαζε αρκετά προς την κλασική λογοτεχνία (μην ξεχνάμε ότι εκεί η ελευθερία της ερωτικής έκφρασης είχε επικρατήσει νωρίτερα), στοιχείο που βρίσκουμε κυρίαρχο και στο αριστούργημά του More than human (1953).

Στη δεκαετία του εξήντα ο ερωτισμός κυριάρχησε για τα καλά στην εφ, κυρίως με τους συγγραφείς που συνδέθηκαν με το Νέο Κύμα, όπως οι J.G. Ballard, Brian Aldiss, Samuel Delany, John Sladek, Thomas Disch και κυρίως ο Norman Spinrad. Ο τελευταίος κατέρριψε κάθε προηγούμενο με το διάσημο μυθιστόρημά του Bug Jack Baron (1969), όπου επιμένει να περιγράφει ξανά και ξανά με πάθος τις ερωτικές περιπτύξεις των πρωταγωνιστών, αναφέροντας στοιχεία ακόμα και για τη θερμοκρασία που είχαν τα γεννητικά τους όργανα κατά την πράξη. Το μυθιστόρημα αυτό είναι πράγματι διάσημο, διότι συζητήθηκε ακόμη και στο Βρετανικό Κοινοβούλιο και στάθηκε αφορμή να κοπεί η επιχορήγηση από το New Worlds, όπου δημοσιεύτηκε σε συνέχειες (1967-8).

Τον ίδιο περίπου καιρό, η Ursula Κ. Le Guin έκανε την είσοδό της στο κλαμπ των μεγάλων με τη δημοσίευση του The left hand οf darkness (1969), όπου παρουσίασε μια φυλή «ανδρογύνων».

Εκτός αυτών όμως, είχαμε και την «εξέλιξη» (οπωσδήποτε όχι ποιοτική) των περιπετειών τύπου Edgar Rice Burroughs, όπου τα βασικά συστατικά ήταν τώρα τα πολεμικά και ερωτικά κατορθώματα των πρωταγωνιστών. Το συστατικό του ερωτισμού κατέληξε να είναι απαραίτητο στα μυθιστορήματα που είχαν καθαρά εμπορικούς στόχους.

Από το το 1970 και μετά, φεμινιστικά, λεσβιακά και gay οράματα -ή και οτιδήποτε άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς- έχουν καταντήσει ρουτίνα. Αυτή η εξέλιξη συμφωνεί με την αντίστοιχη κοινωνική «μόδα» για πλήρη ελευθερία, αμέσως μετά το «ιδεαλιστικό σεξ» (make love, not war) της εποχής των λουλουδιών. Στην αρχή αυτής της περιόδου, ιδιαίτερα αξιόλογα από φεμινιστικής πλευράς είναι τα έργα της Joanna Russ (από τα οποία πάντως απουσιάζει συνήθως ο ερωτισμός), με πιο φημισμένα απ' αυτά το έξοχο διήγημα «When it Changed» (1972) και το δύσκολο, πειραματικό μυθιστόρημά της The Female Μαn (1975), όπου περιγράφει μια κοινωνία χωρίς καθόλου άντρες. Επίσης, οι παλιοί Disch (334, 1972), Ballard (Crash, 1973), Delany (Dhalgren, 1975 και Triton, 1976) και οι δημοφιλέστατοι νεότεροι James Tiptree (Alice Sheldon) και John Varley πλησιάζουν σχεδόν τα όρια της πορνογραφίας με έργα εξαιρετικού κοινωνικού και αφηγηματικού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, οι εκδότες, αναγνωρίζοντας την εμπορικότητα του σεξ, εκδίδουν πλέον πολλά σχετικά βιβλία, μυθιστορήματα αλλά και θεματικές ερωτικές ανθολογίες. Μερικές σημαντικές τέτοιες ανθολογίες είναι: Strange Bedfellows: Sex and Science Fiction (1972), Eros in Orbit (1973), The shape of sex to come (1978), Sex in the 218 Century (1979), Arrows of Eros (1989), Alien Sex (1990), Cybersex (1996).

Σήμερα, σε μια εποχή που η τεχνολογική ανάπτυξη και οι κοινωνικές αλλαγές τρέχουν στήθος με στήθος με την επιστημονική φαντασία, βλέπουμε πολλές πρώην ανεδαφικές υποθέσεις της να μάς χτυπούν την πόρτα. Καλύτερα να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα!

~~~

Πηγές - βιβλιογραφία

  • The issue at hand, James Blish, 1964
  • Μan and his symbols, Carl Young ed., 1964
  • Dangerous visions, Harlan Ellison ed., 1967
  • Science fiction: The future, Dick Allen ed., 1971
  • «Μικρή ιστορία της εφ», Βασίλης Καλλιπολίτης (Ανθολογία εφ Εξάντας # 4), 1976
  • The shape of sex to come, Douglas Hill ed., 1978
  • Sex in the 21s century, Μ. Parry & Μ. Subotsky 1ε (1979)
  • You and science fiction, Bernard Hollister ed., 1979
  • Science fiction: The 100 best novels, David Pringle ed., 1985
  • Trillion year spree, Brian Aldiss & David Wingrove, 1986
  • «Σεξ, γυναίκες κατ ταμπού στην εφ», Δημήτρης Αρβανίτης, (Απαγορευμένος Πλανήτης, τ. 2), 1987
  • Anatomy of wonder: Α critical guide to S.F., Neil Baron ed, 1987
  • Worlds of wonder, Robert Silverberg ed., 1987
  • Alien sex, Ellen Datlow ed.,1990
  • The encyclopedia of science fiction, John Clute & Peter Nicholls (eds), 1993
  • The Νοrtοn book of science fiction, Ursula Κ. 1ο Guin ed., 1993
  • Wordsmiths of wonder, Stan Nicholls ed., 1993
  • Science fiction in the 20th century, Edward James, 1994
  • Cybersex, Richard Glyn Jones ed., 1996
  • «Ο έρωτας τον άλλου», Σπύρος Βρετός (Βig Bang, τ. 8), 1999

 

Ευχαριστίες
Ο επιμελητής της σειράς ευχαριστεί τούς Γιώτα Κωστοπούλου, Γιάννη Περδικογιάννη, Γιάννη Ανδρέου, Δημήτρη Αρβανίτη, Σπύρο Βρετό, Λεωνίδα Καραγκούνη, Σαράντη Κορωνάκο, Πάνο Κοντρουμπούση, Γιώτα Κωστοπούλου, Άγγελο Μαστοράκη, Γιώργο Μαυροειδή, Γιώργο Μπούρα, Γιάννη Φουρίδη για τη βοήθεια ή τη συμπαράστασή που του παρείχαν.

  • 1. Charles Beaumont «Ο έκφυλος», Rοbert Silverberg «Σπρώξιμο τέλος», Isaac Asimov «Τι είναι πάλι αυτός ο έρωτας», Irving Feldman «Οι δυσκολίες της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης», Alain Doremieux «Η ιδανική σύντροφος», John Sladek «Η μηχανή του σεξ», Pat Murphy «Ποτίζοντας τη σύζυγο», Thomas Disch «Ο πλανήτης των βιασμών», Joe Haldeman «Ο βιονικός άντρας», John Varley «Το νησάκι των μπήτνικ», Greg Egan «Πιο κοντά», Ursula Κ. Ι Guin «Η υπόθεση Σέγκρι», Frederic Pohl «Ημέρα εκατομμυριοστή».
Species of articles