Πρόλογος στα «Πλάσματα από μέταλλο»

Submitted by nikosal on Sat, 01/19/2019 - 10:03

Το 1987 κυκλοφόρησε ο πέμπτος τόμος της σειράς με ανθολογίες εφ από τις εκδόσεις Πήγασος (που αργότερα μετονομάστηκαν σε Ωρόρα). Την επιλογή, μετάφραση και επιμέλεια των διηγημάτων ξένων συγγραφέων (Sheckley, Anderson, Dick, Simak κ.ά.) είχε κάνει ο Γιώργος Μπαλάνος. Ακολουθεί ο πρόλογος του Μπαλάνου στον τόμο.

~~~

Όλα όσα διαβάζετε τώρα και όλα όσα θα διαβάσετε στο βιβλίο που κρατάτε, γράφτηκαν από ένα ρομπότ...

Όχι, μη με παρεξηγείτε· μπορεί εγώ να έκανα τη μετάφραση, αλλά το γράψιμό της το έκανε ένα ρομπότ. Αλλά καλύτερα να πιάσουμε τα πράγματα από την αρχή...

Έχουν περάσει 65 χρόνια από τότε που βαφτίστηκε το πρώτο «ρομπότ» στη φαντασία του Τσέχου συγγραφέα Κάρελ Τσάπεκ· και λέω «βαφτίστηκε», γιατί η ιδέα ήταν ήδη πανάρχαιη, αλλά όχι και το όνομα.

Το Ρομπότ έχει πάψει από χρόνια να είναι ο αρχικός Μηχανικός Άνθρωπος του Τσάπεκ, γι' αυτό και προτίμησα το γενικότερο όρο Πλάσματα από μέταλλο για τον τίτλο της συλλογής. Αλλά, όσο κι αν απόκτησε ποικιλομορφία σχήματος και ικανοτήτων, το Ρομπότ ποτέ δεν έχασε κάτι το βασικά ανθρώπινο στη φαντασία μας. Ακόμη κι όταν δεν έχει τίποτα το φανερά ανθρώπινο, εξακολουθούμε να το βλέπουμε λίγο πολύ σαν άνθρωπο. Μπορεί η αντίληψη αυτή να είναι λάθος, αλλά δεν μπορούμε να ξεφύγουμε εύκολα από την αρχέτυπη ιδέα του Τεχνητού Ανθρώπου που σκέφτεται περίπου σαν κι εμάς.

Αυτό το λάθος το έκανα κι εγώ, πληρώνοντάς το με αρκετές ώρες έξτρα δουλειάς. Όπως σας εξήγησα αρχικά, το βιβλίο μεταφράστηκε από μένα, αλλά γράφτηκε από ένα ρομπότ. Ε, λοιπόν, κάποια στιγμή έκανα το λάθος να νομίσω ότι σκεφτόταν σαν άνθρωπος και... πάνε δώδεκα σελίδες μετάφρασης από το διήγημα του Φίλιπ Ντικ. (Αναρωτιέμαι πού να πήγαν!) Όσο και να ξέρω πόσο λάθος είναι, μου είναι αδύνατο να ξεπεράσω την ιδέα ότι ο «εγκέφαλος» του ρομπότ μου δεν είναι ανθρώπινος. Έτσι, όταν του ζήτησα να μεταφέρει ένα κομμάτι της μετάφρασης του Ντικ σ' ένα άλλο «αρχείο», το δαιμονικό μηχάνημα με ρώτησε, «να προσαρτήσω ή ν' αντικαταστήσω;» Αφηρημένα του είπα «αντικατάστησε». Αυτό και έκανε... σβήνοντάς μου όλο το άλλο κείμενο που υπήρχε ήδη εκεί! Ακόμη δεν μπορώ να το χωνέψω! Μα δεν έβλεπε το αναθεματισμένο ότι το κείμενο αυτό το ήθελα και ότι έπρεπε να κάνει προσάρτηση κι όχι αντικατάσταση; Ε, δεν το εiδε!

Και σαν να μην έφτανε αυτό, το ρομπότ που λέμε αρνιόταν μετά να γράψει το κείμενο που αναγκάστηκα να ξαναμεταφράσω με τον ισχυρισμό ότι... ήταν ανύπαρκτο! Και όμως το κείμενο ήταν υπαρκτό και στη θέση του. Μπορούσα να το δω με τα μάτια μου στην οθόνη. Στάθηκε αδύνατο να πείσω το μηχάνημα ότι το κείμενο υπήρχε. Τελικά, καταδέχτηκε να το τυπώσει από το αντίγραφο που -τώρα- είχα την πρόνοια να κρατήσω.

Για να μη σας μπερδεύω, σας εξηγώ -αν δεν το υποψιαστήκατε ήδη- ότι εδώ και κάμποσο καιρό έχω αντικαταστήσει τη γραφομηχανή με κομπιούτερ. Θα μου πείτε ότι ένα κομπιούτερ δεν σκέφτεται σαν άνθρωπος. Το ξέρω, αλλά άντε να συνηθίσω στην ιδέα. Εξακολουθώ υποσυνείδητα να το βλέπω σαν ρομπότ, σαν τα ρομπότ που κυκλοφορούν στις σελίδες αυτού του βιβλίου.

Αλλά, πάλι... είναι στιγμές που αμφιβάλλω αν το κομπιούτερ μου δεν έχει τελικά δική του σκέψη. Συχνά κάνει τόσο φιλότιμες προσπάθειες να με τρελάνει. όσο και η γραφομηχανή του Τζο στο διήγημα του Κλίφορντ Σάιμακ. Οι τεχνικοί επιμένουν ότι πρόκειται απλώς για δικά μου λάθη χειρισμού. Μπορεί... αλλά ποιος εμπιστεύεται τους τεχνικούς; Μεταξύ μας. όταν σε μια περίπτωση το κομπιούτερ αρνιόταν να μου τυπώσει μια ιστορία με δαίμονες -θα κυκλοφoρήσει αργότερα- ούτε οι τεχνικοί βρήκαν γιατί αρνιόταν να το κάνει. (Χαιρέκακο χαμόγελο εγώ!) Έβαλαν τη δισκέτα σε δικό τους κομπιούτερ. το οποίο επίσης αρνήθηκε να την τυπώσει. (Δεύτερο χαιρέκακο χαμόγελο εγώ!) Τελικά μου πρότειναν τη μέθοδο του εξορκισμού. Αντιπρότεινα, με την ευγενική απειλή να βρουν λύση αν δεν ήθελαν να τους αφήσω εκεί τους δαίμονες. Τελικά καταφέραμε να βγούμε από το αδιέξοδο με άλλο τρόπο, δίχως όμως να εξηγηθεί η αρχική πεισματική άρνηση του διαβολικού μηχανήματος.

Θα βρείτε μερικά ρομπότ σε τούτο το βιβλίο ν' αναρωτιούνται αν έχουν ψυχή ή αν υπάρχει μετεμψύχωση στα άτομα της ράτσας τους. Ξέρετε... αυτό αναρωτιέμαι κι εγώ και δεν έχω σπάσει ακόμη το δικό μου. Σκέφτεστε να βρικολακιάσει ή να ξαναγυρίσει μετεμψυχωμένο σε μπουλντόζα; Με τι το εξορκίζουν μετά;

Με σταυροκατσάβιδο;

Species of articles