Σεξουαλικό σπλάτερ και virtual reality

Submitted by nikosal on Thu, 01/31/2019 - 11:18

Η κριτική του Νίκου Ξυδάκη για το βιβλίο του Κ. Γ. Τζέτερ (K.W. Jeter) Δρ. Άντερ είχε δημοσιευθεί στο Nova του Άγγελου Μαστοράκη, Β' περίοδος, τ. 1 που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο 1993. Το βιβλίο του Τζέτερ είχε κυκλοφορήσει στην Ελλάδα το προηγούμενο έτος.

~~~

Μιλώντας για το έργο συγγραφέων εφ όπως ο Κ. Γ. Τζέτερ, είσαι αναγκασμένος να μιλήσεις για τον Φίλιπ Ντικ. Δεν είναι παραδοξολογία — ούτε σχολαστικισμός. Το πολύμορφο, απροσδόκητο έργο του Ντικ άλλαξε τον τρόπο που διαβάζεται η εφ και, κυρίως, τον τρόπο που την αντιμετωπίζουν αναγνώστες και κριτικοί. Ακόμη περισσότερο: άλλαξε τον τρόπο που γράφεται η εφ, άλλαξε τους συγγραφείς. Μετά τον Ντικ, μετά τον Μπάλαρντ, τον Ντηλέινυ, τον Μπέστερ, τον Σπίνραντ και μερικούς άλλους, μιλάμε πια για «Νέο Κύμα», για «puηk S.F.», για... Ψάχνουμε να βρούμε ετικέτα, όνομα που να χωράει τα φρενιασμένα ταξίδια τους στο Εγγύς Μέλλον, στις Δυστοπίες του αύριο, στους κόσμους των ψυχοδηλωτικών και του πνευματικού ολοκληρωτισμού, στις πολλαπλές, παράλληλες πίστες της πραγματικότητας.

Από τη δεκαετία του '70, καθαρά πια, ξέρουμε ότι οι συγγραφείς του Νέου Κύματος (ας τους πούμε έτσι) δεν πετάνε στο Διάστημα· συναντούν το άπειρο στον μικρόκοσμο των ανθρώπων: στις κοινωνικές συγκρούσεις, στα πρωτογενή συναισθήματα, στη διεύρυνση της συνείδησης, στις αναδύσεις του ασύνειδου. Οι περιγραφές του Εγγύς Μέλλοντος που επιχειρούν δεν αφορούν πια μόνον τους ρέκτες της εφ, αλλά και τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες λογοτεχνίας και τους μουσικούς, και τους κινηματογραφιστές, και τους κομιξάδες, και τους ζωγράφους και τους σχεδιαστές μόδας και τους κοινωνιολόγους και τους αισθητικούς.

Αυτή η λογοτεχνία είναι, περισσότερο από αισθητικό, κοινωνικό φαινόμενο· είναι τα οράματα για το πώς Θα είναι η ζωή στον πλανήτη, αύριο. Συνήθως δυσοίωνα και απειλητικά, άλλοτε με μια στάλα ελπίδα — πάντοτε αναπάντεχα και σαγηνευτικά.

O Κ.Γ. Τζέτερ είναι επίγονος του Φ. Ντικ. Κι όχι μόνο επειδή ο Ντικ έγραψε τον επίλογο στο Δρ Άντερ αποκαλώντας το «συγκλονιστικό μυθιστόρημα». Κι όχι μόνο επειδή η υπόθεση ξετυλίγεται στο Λος 'Αντζελες, σε τοπία πνιγμένα στη σκόνη και τη σαβούρα (θυμόσαστε το Ηλεκτρικό πρόβατο...;), με ανθρώπους μπουκωμένους ναρκω-τικά, με τη βασική σύγκρουση να γίνεται στη χημική υπερπραγματικότητα του ασύνειδου, με ήρωες δικτυωμένους στην τηλεόραση. Όχι μόνο επειδή ο Ντικ «ζωγραφίζεται» στο Δρ Άντερ ως ο αόρατος γερο-ραδιοφωνιτζής KCID (από το ACID;) που παίζει συνεχώς όπερα και λίντερ, Μπεργκ, Μάλερ, Σούμπερτ (που τόσο άρεσαν στον Ντικ).

Το αφηγηματικό στημόνι του Κ.Γ. Τζέτερ προέρχεται από το σύμπαν του Ντικ. Σεξ, ντραγκς, εξουσία. Το ένα εξαρτάται από τ' άλλο. Ο Δρ 'Αντερ, μία από τις δύο αρχετυπικές μορφές, δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός. Ταξιδεύει χημικά στο ασύνειδο των «πελατών» του και ψαχουλεύει τις πιο σκοτεινές φαντασιώσεις τους. Κατόπιν, αναλαμβάνει να τις υλοποιήσει: τροποποιεί το σώμα —κυρίως τα γεννητικά όργανα— των objets de desire με χειρουργικές επεμβάσεις και ακρωτηριασμούς, φτιάχνοντας μια στρατιά από ακρωτηριασμένες πόρνες και οικόσιτα σκεύη ηδονής, από τα οποία εισπράττει ισοβίως το 50%ο των εισπράξεών τους.

Η Εφαπτομένη είναι ο τόπος που χωρίζει το Λος Άντζελες από το Όραντζ Κάουντι. Το Λ.Α. είναι ένα εργοστάσιο ψυχώσεων, γεμάτο από κατεστραμμένους και αγριεμένους ελεύθερους σκοπευτές. Το Όραντζ Κάουντι είναι ο τόπος των παραγωγικών, η επικράτεια της Μεγιστοποιημένης Παραγωγής και των Ηθικών Δυνάμεων. Η Εφαπτομένη είναι η τομή των δύο κόσμων, γεμάτη ντίλερ και πόρνες, ντραγκς και σεξ. «Η Εφαπτομένη είναι εγώ!» αναφωνεί ο Δρ 'Αντερ σαν άλλος Φλομπέρ, είναι η γιγάντια στύση του χωμένη στο Λος Άντζελες, ένα ατέλειωτο φρικ-σόου. 0 Δρ Άντερ συνέρχεται αμέσως και συμπληρώνει: «Είμαι απλώς ένας απατεώνας που δουλεύει σκληρά, μ' ένα καλό κόλπο στην κωλότσεπη και δυστυχισμένη παιδική ηλικία... 0 καθένας έχει μια ιστορία τρόμου να διηγηθεί».

Ο Τζέτερ έχει χιούμορ και παίζει με τις βασικές γνώσεις της ψυχανάλυσης. Όλο το παιχνίδι του Δρος 'Αντερ γίνεται με το φαντασιωσικό υλικό και την υλοποίηση των πιο σκοτεινών πόθων (τον ίδιο τον καταδιώκει ένα φάντασμα της παιδικής του ηλικίας όπως ακριβώς τον Πολίτη Κέιν του Όρσον Ουέλς). Μόνο έτσι μπορείς να αντέξεις το σπλάτερ στο οποίο σε υποβάλλει. Έτσι περιγράφει και τη φαντασίωση του ευνουχισμού από μία νagίna dentata (αιδοίο με δόντια καρχαρία). Και ακριβώς αυτή η κατάδυση στο Id (με τη βοήθεια του ΑDR) είναι το ένα από τα βασικά ευρήματα του συγγραφέα.

Το άλλο, εξίσου ενδιαφέρον και προφητικό για την εποχή του (το βιβλίο γράφτηκε το 1972), είναι η φύση του Μοξ, της άλλης αρχετυπικής μορφής (ούτε καλός ούτε κακός — το παιχνίδι, θυμίζουμε, γίνεται για την απόλυτη εξουσία). Ο ευαγγελιστής ΤV-preacher Μοξ κηρύττει το λόγο του «Καλού» από τηλεοράσεως, όντως ο ίδιος ένας τεράστιο κύκλωμα μνήμης και ένα άυλο ανδρείκελο φτιαγμένο με computer graphics. Ιδού η πολυσυζητημένη νίrtυα1 realίty των ημερών μας, πιο πραγματική από την πραγματικότητα. Και ιδού το κοινό στημόνι Φ. Ντικ και Κ.Γ. Τζέτερ: τα πράγματα δεν είναι ποτέ αυτά που φαίνονται.

Κοινό το στημόνι, όμως το υφάδι του επιγόνου είναι πιο ακατέργαστο· δεν έχει το χιούμορ, τον ουμανισμό και τις ξαφνικές, λεπτές εμβαθύνσεις του δασκάλου. Επιπλέον, στη μέση του βιβλίου, ξεχνιέται, παρατάει την πλοκή μετέωρη και στέλνει τον αφηγητή-ήρωα σ' ένα ανόητο ταξίδι στους υπονόμους του Λος 'Αντζελες, χωρίς σκοπό, χωρίς να προσθέτει τίποτε (εκτός ίσως από το προσωπικό τριπ του συγγραφέα, αφού είναι φανερό εν πολλοίς ότι ταυτίζεται με τον αφηγητή Ε. Λίμιτ). Το βιβλίο κάνει μια μεγάλη κοιλιά μέχρι το τέλος, όπου αποζημιωνόμαστε από την τελειωτική σύγκρουση 'Αντερ - Μοξ στο κυβερνοδιάστημα των κυκλωμάτων και του ασύνειδου.

Σπλάτερ, σκληρό, ευφάνταστο, με πολύ καλά ευρήματα, με κοιλιές και αφηγηματικές ατέλειες, το μυθιστόρημα του Τζέτερ δεν έχει την πνοή ή το φινίρισμα των έργων του Ντικ (και, πολύ περισσότερο, του Μπάλαρντ).

Το 1972, ο Τζέτερ προφανώς δεν είχε τιθασεύσει το υλικό του και την τεχνική του. Είχε όμως μερικές καυτές ιδέες και μια πανκ ενόραση τον κόσμου Μετά την Καταστροφή. Ήταν αρκετά για ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα. Δυστυχώς, το βιβλίο σοκάρισε τους εκδότες και κυκλοφόρησε 12 χρόνια αργότερα... Και με άλλα 8 χρόνια καθυστέρηση κυκλοφόρησε στα ελληνικά, το καλοκαίρι του 1992, μια χρονιά που χαρακτηρίστηκε από την παραγωγή πολλών και καλών βιβλίων εφ. Κερδισμένος, ο αναγνώστης.

~~~

Κ. W. Jeter, Δρ. Άντερ, Μτφρ.: Δημήτρης Αρβανίτης, Εκδόσεις Μέδουσα, 1992

Species of articles